O‘zbekistonda ikki yoshga to‘lmagan farzandi bor xodimlar uchun mehnat qonunchiligida alohida kafolatlar belgilangan. Bu imtiyozlar, avvalo, yosh bola parvarishi bilan band bo‘lgan ota-onalarning mehnat huquqlarini himoya qilish, ularga qulayroq ish sharoiti yaratish va daromad barqarorligini saqlashga qaratilgan.
O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 395-moddasiga muvofiq, ikki yoshga to‘lmagan bolasi bor xodim o‘zining joriy vazifalarini to‘liq bajara olmaydigan holatlarda yengilroq yoki mosroq ishga o‘tkazilish huquqiga ega. Bu huquq faqat onalarga emas, balki ota-onalarga yoki bolaga vasiylik qilayotgan shaxslarga ham tegishli bo‘lishi mumkin.
Bunday o‘tkazish xodimning arizasi asosida amalga oshiriladi. Ya’ni, ish beruvchi o‘zboshimchalik bilan xodimni boshqa lavozimga o‘tkazmaydi, balki xodimning murojaati va holatidan kelib chiqib, unga mos ish taklif etishi kerak. Bu ayniqsa farzand parvarishi sabab og‘ir, uzoq vaqt talab qiladigan yoki jismoniy jihatdan qiyin vazifalarni bajarish mushkul bo‘lgan hollarda muhim ahamiyat kasb etadi.
Eng muhim kafolatlardan biri — daromadning saqlab qolinishidir. Agar xodim boshqa lavozimga o‘tkazilsa, yangi ishdagi maoshi avvalgi ish joyidagi o‘rtacha ish haqidan past bo‘lmasligi kerak. Bu imtiyoz bola ikki yoshga to‘lgunga qadar amal qiladi. Demak, xodim farzandi parvarishi sabab ish sharoitini o‘zgartirgani uchun moliyaviy jihatdan zarar ko‘rmasligi lozim.
Agar ish beruvchida xodimga mos keladigan boshqa bo‘sh ish o‘rni bo‘lmasa, qonunchilikda belgilangan tartibda unga bola parvarishi bo‘yicha nafaqa to‘lanadi. Bu holat ham xodimni himoya qilishga qaratilgan. Chunki ish beruvchida muqobil lavozim yo‘qligi xodimning daromadsiz qolishiga sabab bo‘lmasligi kerak.
Yana bir muhim jihat — mehnat nizosi yuzaga kelsa, xodimni boshqa ishga o‘tkazish imkoni bo‘lmaganini isbotlash majburiyati ish beruvchi zimmasiga yuklatiladi. Ya’ni, xodim emas, aynan ish beruvchi “menda mos ish o‘rni yo‘q edi” degan holatni asoslab berishi shart. Bu qoida xodim manfaatlarini himoya qilishda katta ahamiyatga ega.
Amalda bu nima degani? Agar ikki yoshgacha farzandi bor xodim o‘z vazifasini bajarishda qiynalsa va ariza bilan murojaat qilsa, ish beruvchi uning talabini jiddiy ko‘rib chiqishi, mos ish o‘rni mavjud bo‘lsa, uni taklif etishi, ish haqi pasayib ketmasligini ta’minlashi kerak. Bu yerda “o‘zing epla” degan yondashuv qonunga to‘g‘ri kelmaydi.
Qisqasi, ikki yoshgacha farzandi bor xodimlar mehnat munosabatlarida muhim kafolatlarga ega. Qonun ularni ish va oila mas’uliyati o‘rtasida yakka qoldirmaslikni ko‘zda tutadi. Bu imtiyozlardan xabardor bo‘lish esa har bir ota-ona uchun muhim: huquqingizni bilsangiz, uni himoya qilish ham osonroq bo‘ladi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
