Ўзбекистонда икки ёшга тўлмаган фарзанди бор ходимлар учун меҳнат қонунчилигида алоҳида кафолатлар белгиланган. Бу имтиёзлар, аввало, ёш бола парвариши билан банд бўлган ота-оналарнинг меҳнат ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, уларга қулайроқ иш шароити яратиш ва даромад барқарорлигини сақлашга қаратилган.
Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексининг 395-моддасига мувофиқ, икки ёшга тўлмаган боласи бор ходим ўзининг жорий вазифаларини тўлиқ бажара олмайдиган ҳолатларда енгилроқ ёки мосроқ ишга ўтказилиш ҳуқуқига эга. Бу ҳуқуқ фақат оналарга эмас, балки ота-оналарга ёки болага васийлик қилаётган шахсларга ҳам тегишли бўлиши мумкин.
Бундай ўтказиш ходимнинг аризаси асосида амалга оширилади. Яъни, иш берувчи ўзбошимчалик билан ходимни бошқа лавозимга ўтказмайди, балки ходимнинг мурожаати ва ҳолатидан келиб чиқиб, унга мос иш таклиф этиши керак. Бу айниқса фарзанд парвариши сабаб оғир, узоқ вақт талаб қиладиган ёки жисмоний жиҳатдан қийин вазифаларни бажариш мушкул бўлган ҳолларда муҳим аҳамият касб этади.
Энг муҳим кафолатлардан бири — даромаднинг сақлаб қолинишидир. Агар ходим бошқа лавозимга ўтказилса, янги ишдаги маоши аввалги иш жойидаги ўртача иш ҳақидан паст бўлмаслиги керак. Бу имтиёз бола икки ёшга тўлгунга қадар амал қилади. Демак, ходим фарзанди парвариши сабаб иш шароитини ўзгартиргани учун молиявий жиҳатдан зарар кўрмаслиги лозим.
Агар иш берувчида ходимга мос келадиган бошқа бўш иш ўрни бўлмаса, қонунчиликда белгиланган тартибда унга бола парвариши бўйича нафақа тўланади. Бу ҳолат ҳам ходимни ҳимоя қилишга қаратилган. Чунки иш берувчида муқобил лавозим йўқлиги ходимнинг даромадсиз қолишига сабаб бўлмаслиги керак.
Яна бир муҳим жиҳат — меҳнат низоси юзага келса, ходимни бошқа ишга ўтказиш имкони бўлмаганини исботлаш мажбурияти иш берувчи зиммасига юклатилади. Яъни, ходим эмас, айнан иш берувчи “менда мос иш ўрни йўқ эди” деган ҳолатни асослаб бериши шарт. Бу қоида ходим манфаатларини ҳимоя қилишда катта аҳамиятга эга.
Амалда бу нима дегани? Агар икки ёшгача фарзанди бор ходим ўз вазифасини бажаришда қийналса ва ариза билан мурожаат қилса, иш берувчи унинг талабини жиддий кўриб чиқиши, мос иш ўрни мавжуд бўлса, уни таклиф этиши, иш ҳақи пасайиб кетмаслигини таъминлаши керак. Бу ерда “ўзинг эпла” деган ёндашув қонунга тўғри келмайди.
Қисқаси, икки ёшгача фарзанди бор ходимлар меҳнат муносабатларида муҳим кафолатларга эга. Қонун уларни иш ва оила масъулияти ўртасида якка қолдирмасликни кўзда тутади. Бу имтиёзлардан хабардор бўлиш эса ҳар бир ота-она учун муҳим: ҳуқуқингизни билсангиз, уни ҳимоя қилиш ҳам осонроқ бўлади.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
