Цюрихтегі Швейцария жоғары техникалық мектебінің (ETH Zurich) зерттеушілері ондаған жылдар бойы мүмкін емес деп саналған нәтижеге қол жеткізгендерін хабарлады: олар дәлелденуі мүмкін мінсіз кездейсоқ сандар тізбегін жасады. Бір қарағанда бұл қарапайым міндет болып көрінгенімен, іс жүзінде тіпті ең сапалы сүйектер, монеталар және заманауи кездейсоқ сандар генераторлары да аздаған қателікке ие болады. Бұл туралы Ixbt.com хабарлайды .
Физиктер Ренато Реннер мен Андреас Вальрафф бастаған топ бұл мәселені шешу үшін «кездейсоқтықты күшейту» (randomness amplification) әдісін ұсынды. Тәжірибе үшін абсолютті нөлге дейін суытылған және 30 метрлік тарату желісімен байланысқан екі асқын өткізгіш кванттық бит (кубит) пайдаланылды. Кубиттер кванттық шатасу күйінде болды, мұнда бір нысанды өлшеу нәтижесі екіншісімен бірден байланысады.
Жұмыстың негізгі элементі – Белл тестінің жетілдірілген нұсқасы. Бұл тәжірибе нәтижелер жасырын классикалық факторлармен емес, жүйенің нақты кванттық табиғатымен анықталатынын тексеруге мүмкіндік береді. Зерттеушілер өлшеу әдісін таңдау үшін әдейі мінсіз емес генераторларды пайдаланғанымен, арнайы алгоритм алынған деректерді өңдеп, олардан математикалық тұрғыдан идеалды кездейсоқтықты бөліп алды.
Реннердің айтуынша, енді ғалымдар кездейсоқ сандарды жасап қана қоймай, олардың кездейсоқтығын физикалық тұрғыдан растай алады. Бұл жай ғана статистикалық жақындау емес, болашақта қандай талдау әдістері жасалса да, өз кездейсоқтық қасиетін жоғалтпайтын нәтиже.
Бұл жаңалықтың практикалық маңызы өте зор. Заманауи шифрлау жүйелері, цифрлық қолтаңбалар, криптовалюталар және блокчейндер кездейсоқ сандардың сапасына сүйенеді. Егер кездейсоқтық көзінде болмашы болжамды жағдай болса, бұл бүкіл қауіпсіздік жүйесін әлсіретеді. Авторлар өз әзірлемелерін атом сағаттарымен салыстырады: егер атом сағаттары уақыт өлшемінің стандарты болса, кванттық генераторлар болашақ цифрлық инфрақұрылым үшін кездейсоқтық стандарты болады.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
