Россия президенти Владимир Путин Днестрбўйи аҳолиси учун Россия фуқаролигини олиш тартибини енгиллаштирувчи фармонни имзолади. Бу қарор минтақадаги сиёсий вазият ва Молдова атрофидаги хавфсизлик масалаларини яна бир бор кун тартибига олиб чиқди.
Янги ҳужжатга мувофиқ, Днестрбўйида яшовчи вояга етган фуқаролар Россия фуқаролигини соддалаштирилган тартибда олиши мумкин бўлади. Энг муҳим жиҳати, улардан одатда талаб қилинадиган айрим шартлар сўралмайди.
Амалдаги қонунчиликка кўра, Россия фуқаролигини олиш учун мамлакат ҳудудида беш йил давомида доимий яшаш, рус тилини билиш, Россия тарихи ва қонунчилиги бўйича билимга эга эканини тасдиқлаш каби талаблар мавжуд. Аммо Путин имзолаган фармон Днестрбўйи аҳолисига ушбу талабларни четлаб ўтиш имконини беради.
Яъни ушбу ҳудудда яшовчилар рус тили ва Россия тарихи бўйича имтиҳон топширмасдан ҳам Россия паспортини олиш ҳуқуқига эга бўлиши мумкин. Бу эса Москва томонидан Днестрбўйи аҳолисига нисбатан алоҳида сиёсий ёндашув қўлланаётганини кўрсатади.
Днестрбўйи Молдова Республикаси таркибидаги баҳсли ҳудуд ҳисобланади. 1990 йилда бу ерда Днестрбўйи Молдова Республикаси тузилгани эълон қилинган. Бироқ ушбу тузилмани дунё давлатлари ҳам, Бирлашган Миллатлар Ташкилоти ҳам мустақил давлат сифатида тан олмаган.
Ҳудуд узоқ йиллардан буён Молдова ва Россия ўртасидаги энг нозик сиёсий масалалардан бири бўлиб келади. Днестрбўйида ҳозирда тахминан 1 500 нафар россиялик ҳарбий хизматчи борлиги айтилмоқда. Молдова раҳбарияти эса кўп йиллардан бери Россия қўшинлари ушбу ҳудуддан олиб чиқиб кетилиши кераклигини талаб қилиб келади.
Янги фармон эса Кишинёвда жиддий хавотир уйғотиши мумкин. Чунки Днестрбўйи аҳолисига Россия фуқаролигини бериш жараёнининг осонлаштирилиши ҳудуддаги айирмачилик кайфиятини янада кучайтириши эҳтимолдан холи эмас.
Таҳлилчиларнинг фикрича, Россия паспортига эга аҳоли сони ортиши Москвага келажакда “ўз фуқароларини ҳимоя қилиш” шиори остида минтақадаги таъсирини янада мустаҳкамлаш имконини бериши мумкин. Бу эса Молдова учун сиёсий ва хавфсизлик нуқтаи назаридан жиддий сигнал ҳисобланади.
Жорий йил апрель ойида Россия Хавфсизлик кенгаши котиби Сергей Шойгу ҳам Днестрбўйи масаласи бўйича баёнот берган эди. Унинг айтишича, ушбу ҳудудда яшаётган 220 мингдан зиёд россияликнинг манфаатлари Молдова ва Украина хатти-ҳаракатлари сабаб таҳдид остида қолмоқда. Шойгу Москва зарур чораларни кўришини ҳам таъкидлаган.
Маълумотларга кўра, ўзини ўзи республика деб эълон қилган Днестрбўйи аҳолиси жами 470 минг атрофида. Агар уларнинг катта қисми Россия фуқаролигини олиш имконига эга бўлса, бу минтақадаги сиёсий мувозанатга сезиларли таъсир кўрсатиши мумкин.
Молдова учун бу вазият жуда мураккаб. Бир томонда ҳудудий яхлитлик масаласи бор. Иккинчи томонда эса Россиянинг Днестрбўйидаги ҳарбий ва сиёсий таъсири сақланиб турибди. Янги фармон ана шу муаммоларни янада чуқурлаштириши мумкин.
Ҳозирча Кишинёвнинг ушбу қарорга қандай расмий жавоб қайтариши катта қизиқиш уйғотмоқда. Аммо бир нарса аниқ: Днестрбўйи масаласи яна минтақавий сиёсатнинг қайноқ нуқтасига айланмоқда.
Қисқаси, Путиннинг бу фармони оддий паспорт масаласи эмас. Бу — фуқаролик орқали таъсир доирасини кенгайтириш, сиёсий босимни ошириш ва Молдова атрофидаги геосиёсий ўйинни янада мураккаблаштиришга қаратилган қадам сифатида баҳоланмоқда.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
