Rossiya prezidenti Vladimir Putin Dnestrbo‘yi aholisi uchun Rossiya fuqaroligini olish tartibini yengillashtiruvchi farmonni imzoladi. Bu qaror mintaqadagi siyosiy vaziyat va Moldova atrofidagi xavfsizlik masalalarini yana bir bor kun tartibiga olib chiqdi.
Yangi hujjatga muvofiq, Dnestrbo‘yida yashovchi voyaga yetgan fuqarolar Rossiya fuqaroligini soddalashtirilgan tartibda olishi mumkin bo‘ladi. Eng muhim jihati, ulardan odatda talab qilinadigan ayrim shartlar so‘ralmaydi.
Amaldagi qonunchilikka ko‘ra, Rossiya fuqaroligini olish uchun mamlakat hududida besh yil davomida doimiy yashash, rus tilini bilish, Rossiya tarixi va qonunchiligi bo‘yicha bilimga ega ekanini tasdiqlash kabi talablar mavjud. Ammo Putin imzolagan farmon Dnestrbo‘yi aholisiga ushbu talablarni chetlab o‘tish imkonini beradi.
Ya’ni ushbu hududda yashovchilar rus tili va Rossiya tarixi bo‘yicha imtihon topshirmasdan ham Rossiya pasportini olish huquqiga ega bo‘lishi mumkin. Bu esa Moskva tomonidan Dnestrbo‘yi aholisiga nisbatan alohida siyosiy yondashuv qo‘llanayotganini ko‘rsatadi.
Dnestrbo‘yi Moldova Respublikasi tarkibidagi bahsli hudud hisoblanadi. 1990 yilda bu yerda Dnestrbo‘yi Moldova Respublikasi tuzilgani e’lon qilingan. Biroq ushbu tuzilmani dunyo davlatlari ham, Birlashgan Millatlar Tashkiloti ham mustaqil davlat sifatida tan olmagan.
Hudud uzoq yillardan buyon Moldova va Rossiya o‘rtasidagi eng nozik siyosiy masalalardan biri bo‘lib keladi. Dnestrbo‘yida hozirda taxminan 1 500 nafar rossiyalik harbiy xizmatchi borligi aytilmoqda. Moldova rahbariyati esa ko‘p yillardan beri Rossiya qo‘shinlari ushbu hududdan olib chiqib ketilishi kerakligini talab qilib keladi.
Yangi farmon esa Kishinyovda jiddiy xavotir uyg‘otishi mumkin. Chunki Dnestrbo‘yi aholisiga Rossiya fuqaroligini berish jarayonining osonlashtirilishi hududdagi ayirmachilik kayfiyatini yanada kuchaytirishi ehtimoldan xoli emas.
Tahlilchilarning fikricha, Rossiya pasportiga ega aholi soni ortishi Moskvaga kelajakda “o‘z fuqarolarini himoya qilish” shiori ostida mintaqadagi ta’sirini yanada mustahkamlash imkonini berishi mumkin. Bu esa Moldova uchun siyosiy va xavfsizlik nuqtayi nazaridan jiddiy signal hisoblanadi.
Joriy yil aprel oyida Rossiya Xavfsizlik kengashi kotibi Sergey Shoygu ham Dnestrbo‘yi masalasi bo‘yicha bayonot bergan edi. Uning aytishicha, ushbu hududda yashayotgan 220 mingdan ziyod rossiyalikning manfaatlari Moldova va Ukraina xatti-harakatlari sabab tahdid ostida qolmoqda. Shoygu Moskva zarur choralarni ko‘rishini ham ta’kidlagan.
Ma’lumotlarga ko‘ra, o‘zini o‘zi respublika deb e’lon qilgan Dnestrbo‘yi aholisi jami 470 ming atrofida. Agar ularning katta qismi Rossiya fuqaroligini olish imkoniga ega bo‘lsa, bu mintaqadagi siyosiy muvozanatga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Moldova uchun bu vaziyat juda murakkab. Bir tomonda hududiy yaxlitlik masalasi bor. Ikkinchi tomonda esa Rossiyaning Dnestrbo‘yidagi harbiy va siyosiy ta’siri saqlanib turibdi. Yangi farmon ana shu muammolarni yanada chuqurlashtirishi mumkin.
Hozircha Kishinyovning ushbu qarorga qanday rasmiy javob qaytarishi katta qiziqish uyg‘otmoqda. Ammo bir narsa aniq: Dnestrbo‘yi masalasi yana mintaqaviy siyosatning qaynoq nuqtasiga aylanmoqda.
Qisqasi, Putinning bu farmoni oddiy pasport masalasi emas. Bu — fuqarolik orqali ta’sir doirasini kengaytirish, siyosiy bosimni oshirish va Moldova atrofidagi geosiyosiy o‘yinni yanada murakkablashtirishga qaratilgan qadam sifatida baholanmoqda.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
