Оиладаги биринчи фарзанднинг бошқаларга қараганда омадлироқ ва ақллироқ бўлиши ҳақидаги гап-сўзлар энди шунчаки халқона қараш эмас. АҚШ, Хитой ва Даниялик тадқиқотчилар томонидан Миллий иқтисодий тадқиқотлар бюроси (NBER) учун тайёрланган маъруза «тўнғичлик феномени»нинг илмий асосларини ошкор қилди. Zamin.uz ушбу қизиқарли тадқиқот хулосаларини тақдим этади.
Микроблар — муваффақиятнинг «кутилмаган» омили
Статистик маълумотлар шуни тасдиқлайдики, оиланинг биринчи фарзандлари одатда юқори IQ даражаси, яхши академик кўрсаткичлар ва келажакдаги катта даромадлари билан ажралиб туради. Бироқ бунинг сабаби генларда эмас, балки муҳитда экан. Олимлар тўнғич фарзандларни ўзига хос «биологик курьерлар» деб аташмоқда.
Гап шундаки, мактаб ёки боғчага илк бўлиб чиққан тўнғич болалар у ердан турли инфекцияларни уйга олиб келишади. Бу эса ҳали иммунитети мустаҳкамланмаган кичик ёшли ука-сингилларнинг соғлиғига жиддий зарба беради. Масалан, Данияда ўтказилган кузатувлар иккинчи фарзандлар ҳаётининг биринчи йилида респиратор касалликлар билан тўнғичларга қараганда 2-3 баравар кўпроқ шифохонага тушишини кўрсатди.
Бундай вазиятда кичик фарзанднинг организми бор энергиясини мияни ривожлантиришга эмас, балки инфекция ва яллиғланишга қарши курашишга сарфлашга мажбур бўлади. Тадқиқотчиларнинг фикрича, айнан мана шу «микроб омили» фарзандлар ўртасидаги келажакдаги даромад фарқининг деярли ярмини тушунтириб беради.
Ота-она эътибори ва «маҳсулдор соатлар»
Муваффақиятнинг қолган ярми эса ота-оналарнинг хатти-ҳаракати билан боғлиқ. АҚШдаги вақтдан фойдаланиш бўйича маълумотларга кўра, тўнғич фарзандлар кичикларига нисбатан кунига 20-30 дақиқа кўпроқ сифатли вақт (интеллектуал рағбат) олишади.
Бунинг сабаби оддий:
Биринчи фарзанд ота-онасининг эътибори энг юқори, қуввати кўп бўлган ва бола мияси маълумотни қабул қилишга энг тайёр бўлган пайтларни «эгаллаб олади».
Кичик фарзандларга эса кўпинча чарчаган, вақтининг кўп қисмини боланинг фақат жисмоний эҳтиёжларига (қорни тўқлиги, тозалиги, уйқуси) сарфлайдиган ота-оналар «насиб қилади».
Шундай қилиб, тўнғичлар гўдаклик давридаги интеллектуал пойгада кичикларни анча ортда қолдириб кетишар экан.
Азиз муштарийлар, сизнинг оилангизда ҳам шундай ҳолат кузатиладими? Тўнғич фарзандлар ҳақиқатан ҳам ука-сингилларидан кўра муваффақиятлироқми?
Илм-фан ва психология оламининг энг қизиқарли янгиликларини Zamin.uz сайтида кузатишда давом этинг.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
