Oiladagi birinchi farzandning boshqalarga qaraganda omadliroq va aqlliroq boʻlishi haqidagi gap-soʻzlar endi shunchaki xalqona qarash emas. AQSH, Xitoy va Daniyalik tadqiqotchilar tomonidan Milliy iqtisodiy tadqiqotlar byurosi (NBER) uchun tayyorlangan maʼruza «toʻngʻichlik fenomeni»ning ilmiy asoslarini oshkor qildi. Zamin.uz ushbu qiziqarli tadqiqot xulosalarini taqdim etadi.
Mikroblar — muvaffaqiyatning «kutilmagan» omili
Statistik maʼlumotlar shuni tasdiqlaydiki, oilaning birinchi farzandlari odatda yuqori IQ darajasi, yaxshi akademik koʻrsatkichlar va kelajakdagi katta daromadlari bilan ajralib turadi. Biroq buning sababi genlarda emas, balki muhitda ekan. Olimlar toʻngʻich farzandlarni oʻziga xos «biologik kuryerlar» deb atashmoqda.
Gap shundaki, maktab yoki bogʻchaga ilk boʻlib chiqqan toʻngʻich bolalar u yerdan turli infeksiyalarni uyga olib kelishadi. Bu esa hali immuniteti mustahkamlanmagan kichik yoshli uka-singillarning sogʻligʻiga jiddiy zarba beradi. Masalan, Daniyada oʻtkazilgan kuzatuvlar ikkinchi farzandlar hayotining birinchi yilida respirator kasalliklar bilan toʻngʻichlarga qaraganda 2-3 baravar koʻproq shifoxonaga tushishini koʻrsatdi.
Bunday vaziyatda kichik farzandning organizmi bor energiyasini miyani rivojlantirishga emas, balki infeksiya va yalligʻlanishga qarshi kurashishga sarflashga majbur boʻladi. Tadqiqotchilarning fikricha, aynan mana shu «mikrob omili» farzandlar oʻrtasidagi kelajakdagi daromad farqining deyarli yarmini tushuntirib beradi.
Ota-ona eʼtibori va «mahsuldor soatlar»
Muvaffaqiyatning qolgan yarmi esa ota-onalarning xatti-harakati bilan bogʻliq. AQShdagi vaqtdan foydalanish boʻyicha maʼlumotlarga koʻra, toʻngʻich farzandlar kichiklariga nisbatan kuniga 20-30 daqiqa koʻproq sifatli vaqt (intellektual ragʻbat) olishadi.
Buning sababi oddiy:
Birinchi farzand ota-onasining eʼtibori eng yuqori, quvvati koʻp boʻlgan va bola miyasi maʼlumotni qabul qilishga eng tayyor boʻlgan paytlarni «egallab oladi».
Kichik farzandlarga esa koʻpincha charchagan, vaqtining koʻp qismini bolaning faqat jismoniy ehtiyojlariga (qorni toʻqligi, tozaligi, uyqusi) sarflaydigan ota-onalar «nasib qiladi».
Shunday qilib, toʻngʻichlar goʻdaklik davridagi intellektual poygada kichiklarni ancha ortda qoldirib ketishar ekan.
Aziz mushtariylar, sizning oilangizda ham shunday holat kuzatiladimi? Toʻngʻich farzandlar haqiqatan ham uka-singillaridan koʻra muvaffaqiyatliroqmi?
Ilm-fan va psixologiya olamining eng qiziqarli yangiliklarini Zamin.uz saytida kuzatishda davom eting.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
