Отбасындағы бірінші баланың басқаларға қарағанда жолы болғыш және ақылдырақ болатыны туралы әңгімелер енді жай ғана халықтық түсінік емес. АҚШ, Қытай және Дания зерттеушілері Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы (NBER) үшін дайындаған баяндамасында «тұңғыш бала феноменінің» ғылыми негіздерін ашты. Zamin.uz осы қызықты зерттеудің қорытындыларын ұсынады.
Микробтар — табыстың «күтпеген» факторы
Статистикалық мәліметтер отбасының тұңғыштары әдетте жоғары IQ деңгейімен, жақсы академиялық көрсеткіштерімен және болашақтағы жоғары табысымен ерекшеленетінін растайды. Алайда мұның себебі генде емес, ортада екен. Ғалымдар тұңғыш балаларды өзіндік «биологиялық курьерлер» деп атауда.
Мәселе мынада, мектепке немесе балабақшаға бірінші болып барған тұңғыш балалар ол жерден үйге түрлі инфекциялар алып келеді. Бұл әлі иммунитеті қалыптаспаған кіші жастағы іні-қарындастарының (сіңлілерінің) денсаулығына айтарлықтай соққы болып тиеді. Мысалы, Данияда жүргізілген бақылаулар екінші балалардың өмірінің бірінші жылында респираторлық аурулармен тұңғыштарға қарағанда 2-3 есе жиі ауруханаға түсетінін көрсетті.
Мұндай жағдайда кіші баланың организмі барлық энергиясын миды дамытуға емес, инфекция мен қабынуға қарсы күресуге жұмсауға мәжбүр болады. Зерттеушілердің пікірінше, дәл осы «микроб факторы» балалар арасындағы болашақ табыс айырмашылығының жартысына жуығын түсіндіріп береді.
Ата-ана назары және «өнімді сағаттар»
Табыстың қалған жартысы ата-аналардың іс-әрекетіне байланысты. АҚШ-тағы уақытты пайдалану жөніндегі мәліметтерге сәйкес, тұңғыш балалар кішілеріне қарағанда күніне 20-30 минут артық сапалы уақыт (интеллектуалды ынталандыру) алады.
Бұның себебі қарапайым:
Бірінші бала ата-анасының назары ең жоғары, қуаты көп кезіндегі және бала миы ақпаратты қабылдауға ең дайын тұрған сәттерді «иеленіп алады».
Кіші балаларға болса, көбіне шаршаған, уақытының көп бөлігін баланың тек физикалық қажеттіліктеріне (қарнының тоқтығы, тазалығы, ұйқысы) жұмсайтын ата-аналар «бұйырады».
Осылайша, тұңғыштар сәбилік кезеңдегі интеллектуалды бәйгеде кенжелерді айтарлықтай артта қалдырып кетеді екен.
Құрметті оқырмандар, сіздің отбасыңызда да осындай жағдай байқала ма? Тұңғыш балалар расымен де іні-қарындастарына қарағанда табыстырақ па?
Ғылым мен психология әлемінің ең қызықты жаңалықтарын Zamin.uz сайтында бақылап отырыңыз.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
