Ўзбекистонда юридик шахсларга молиявий жарима қўллаш тартиби ўзгариши мумкин. Янги қонун лойиҳаси орқали жарималарни белгилаш ва қўллаш бўйича ягона ҳуқуқий механизм жорий этилиши режалаштирилмоқда. Бу эса тадбиркорлар учун аниқлик, шаффофлик ва қонуний ҳимояни кучайтиришга хизмат қилади.
Ҳужжатда молиявий жарима юридик шахслар томонидан қонунчилик талаблари бузилган тақдирда қўлланиладиган молиявий-ҳуқуқий таъсир чораси сифатида белгиланмоқда. Яъни давлат органлари бундай жаримани хоҳлаганча эмас, балки белгиланган қоидалар, аниқ мезонлар ва ҳуқуқий асослар бўйича қўллаши керак бўлади.
Қонун лойиҳасида давлат органлари учун бир қатор муҳим принциплар назарда тутилган. Хусусан, жарима қўллашда қонунийлик, мутаносиблик, ошкоралик ва бир ҳуқуқбузарлик учун икки марта жазолашга йўл қўймаслик талаблари асосий мезон сифатида белгиланмоқда. Бу тадбиркорлар учун жуда муҳим кафолат ҳисобланади.
Лойиҳага кўра, молиявий жарималар бир нечта шаклда белгиланиши мумкин. Улар қатъий пул суммасида, базавий ҳисоблаш миқдорига нисбатан ёки тушум ҳамда етказилган зарар миқдоридан фоиз ҳисобида ҳисобланади. Бу тартиб жарималарни ҳуқуқбузарлик оғирлиги ва иқтисодий оқибатига мос равишда белгилаш имконини беради.
Яна бир муҳим янгилик — биринчи марта содир этилган ва катта зарар келтирмаган айрим ҳуқуқбузарликлар учун молиявий жарима ўрнига огоҳлантириш бериш тартиби назарда тутилмоқда. Бу тадбиркорга дарҳол жазо беришдан кўра, хатони тўғрилаш имконини яратишга қаратилган ёндашувдир.
Агар тадбиркор аниқланган камчиликларни ихтиёрий равишда бартараф этса, унга молиявий жарима қўлланмаслиги мумкин. Бу бизнес ва давлат органлари ўртасидаги муносабатларда жазолашдан кўра, тузатиш ва қонуний ишлашга ундаш тамойили кучаяётганини кўрсатади.
Қонун лойиҳасида тадбиркорларга жарима ҳақидаги қарор устидан судга ёки юқори турувчи органга шикоят қилиш ҳуқуқи ҳам берилаётгани алоҳида аҳамиятга эга. Бу асоссиз ёки баҳсли қарорларга қарши қонуний ҳимоя механизмларини кенгайтиради.
Шунингдек, барча молиявий жарималар “Ягона давлат назорати” ахборот тизимидаги электрон реестрга киритилиши белгиланмоқда. Бу эса жарима қўллаш жараёнини очиқроқ, кузатиш мумкин бўлган ва тизимли шаклга олиб келади.
Ҳужжатда ноқонуний ёки асоссиз қўлланган жарималар бекор қилиниши, агар маблағ тўлаб қўйилган бўлса, у тадбиркорга қайтарилиши ҳам назарда тутилган. Бу бизнес учун яна бир муҳим ҳимоя чораси ҳисобланади.
Қисқаси, янги қонун лойиҳаси молиявий жарималарни “қўрқитиш воситаси” эмас, балки қонунбузарликни тўғри баҳолаш ва адолатли таъсир чораси сифатида тартибга солишни мақсад қилмоқда. Агар бу механизм тўғри ишласа, тадбиркор учун муҳит янада тушунарли, давлат назорати эса янада шаффоф бўлади. Бизнесга кераги ҳам шу: қоида аниқ, жазо адолатли, ҳимоя эса реал бўлиши.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
