O‘zbekistonda yuridik shaxslarga moliyaviy jarima qo‘llash tartibi o‘zgarishi mumkin. Yangi qonun loyihasi orqali jarimalarni belgilash va qo‘llash bo‘yicha yagona huquqiy mexanizm joriy etilishi rejalashtirilmoqda. Bu esa tadbirkorlar uchun aniqlik, shaffoflik va qonuniy himoyani kuchaytirishga xizmat qiladi.
Hujjatda moliyaviy jarima yuridik shaxslar tomonidan qonunchilik talablari buzilgan taqdirda qo‘llaniladigan moliyaviy-huquqiy ta’sir chorasi sifatida belgilanmoqda. Ya’ni davlat organlari bunday jarimani xohlagancha emas, balki belgilangan qoidalar, aniq mezonlar va huquqiy asoslar bo‘yicha qo‘llashi kerak bo‘ladi.
Qonun loyihasida davlat organlari uchun bir qator muhim prinsiplar nazarda tutilgan. Xususan, jarima qo‘llashda qonuniylik, mutanosiblik, oshkoralik va bir huquqbuzarlik uchun ikki marta jazolashga yo‘l qo‘ymaslik talablari asosiy mezon sifatida belgilanmoqda. Bu tadbirkorlar uchun juda muhim kafolat hisoblanadi.
Loyihaga ko‘ra, moliyaviy jarimalar bir nechta shaklda belgilanishi mumkin. Ular qat’iy pul summasida, bazaviy hisoblash miqdoriga nisbatan yoki tushum hamda yetkazilgan zarar miqdoridan foiz hisobida hisoblanadi. Bu tartib jarimalarni huquqbuzarlik og‘irligi va iqtisodiy oqibatiga mos ravishda belgilash imkonini beradi.
Yana bir muhim yangilik — birinchi marta sodir etilgan va katta zarar keltirmagan ayrim huquqbuzarliklar uchun moliyaviy jarima o‘rniga ogohlantirish berish tartibi nazarda tutilmoqda. Bu tadbirkorga darhol jazo berishdan ko‘ra, xatoni to‘g‘rilash imkonini yaratishga qaratilgan yondashuvdir.
Agar tadbirkor aniqlangan kamchiliklarni ixtiyoriy ravishda bartaraf etsa, unga moliyaviy jarima qo‘llanmasligi mumkin. Bu biznes va davlat organlari o‘rtasidagi munosabatlarda jazolashdan ko‘ra, tuzatish va qonuniy ishlashga undash tamoyili kuchayayotganini ko‘rsatadi.
Qonun loyihasida tadbirkorlarga jarima haqidagi qaror ustidan sudga yoki yuqori turuvchi organga shikoyat qilish huquqi ham berilayotgani alohida ahamiyatga ega. Bu asossiz yoki bahsli qarorlarga qarshi qonuniy himoya mexanizmlarini kengaytiradi.
Shuningdek, barcha moliyaviy jarimalar “Yagona davlat nazorati” axborot tizimidagi elektron reyestrga kiritilishi belgilanmoqda. Bu esa jarima qo‘llash jarayonini ochiqroq, kuzatish mumkin bo‘lgan va tizimli shaklga olib keladi.
Hujjatda noqonuniy yoki asossiz qo‘llangan jarimalar bekor qilinishi, agar mablag‘ to‘lab qo‘yilgan bo‘lsa, u tadbirkorga qaytarilishi ham nazarda tutilgan. Bu biznes uchun yana bir muhim himoya chorasi hisoblanadi.
Qisqasi, yangi qonun loyihasi moliyaviy jarimalarni “qo‘rqitish vositasi” emas, balki qonunbuzarlikni to‘g‘ri baholash va adolatli ta’sir chorasi sifatida tartibga solishni maqsad qilmoqda. Agar bu mexanizm to‘g‘ri ishlasa, tadbirkor uchun muhit yanada tushunarli, davlat nazorati esa yanada shaffof bo‘ladi. Biznesga keragi ham shu: qoida aniq, jazo adolatli, himoya esa real bo‘lishi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
