Президент Шавкат Мирзиёев 9 май куни Москвада ўтказиладиган Ғалаба парадида иштирок этмайди. Кремль томонидан эълон қилинган хорижий меҳмонлар рўйхатида Ўзбекистон раҳбари номи қайд этилмаган. Бу ҳолат сиёсий кузатувчилар ва жамоатчилик эътиборини тортмоқда, чунки сўнгги йилларда 9 май тадбирлари нафақат тарихий хотира, балки дипломатик рамз сифатида ҳам баҳоланиб келинади.
Расмий маълумотларга кўра, бу йилги парадда Абхазия, Беларусь, Лаос, Малайзия, Словакия, Жанубий Осетия ва Сербия вакиллари иштирок этиши кутилмоқда. Айни пайтда Марказий Осиё давлатлари раҳбарлари, жумладан, Ўзбекистон президенти ушбу рўйхатда кўрсатилмаган. Кремль меҳмонлар рўйхатини эълон қилгани ҳақида Россия нашрлари ҳам хабар берди.
Бу янгилик табиий равишда турли талқинларга сабаб бўлиши мумкин. Бироқ ҳозирча энг тўғри ёндашув — расмий маълумотлар доирасида қолиш. Яъни, Шавкат Мирзиёевнинг парадда қатнашмаслиги тасдиқланган рўйхатда номи йўқлиги билан изоҳланмоқда. Буни ортиқча бўрттириш ёки кескин сиёсий хулоса чиқаришга шошилиш тўғри эмас. Сиёсатда баъзан рўйхатдаги битта фамилия ҳам катта сигнал бўлади, баъзан эса бу оддий протокол масаласи. Ҳа, дипломатия — футболдан ҳам мураккаб: гол урилганини VAR ҳам дарров айтолмайди.
Бу йилги Москвадаги Ғалаба паради аввалги йиллардагидан фарқли тарзда ўтиши кутилмоқда. Хабарларга кўра, тадбир хавфсизлик чоралари кучайтирилган шароитда ташкил этилади. Айрим манбалар парад оғир ҳарбий техникаларсиз ўтишини, Москвада мобил алоқа ва интернет фаолиятида чекловлар кузатилганини ёзмоқда. Бунга асосий сабаб сифатида Украина томонидан дрон ҳужумлари эҳтимоли ва хавфсизлик хавотирлари кўрсатилмоқда.
Россия президенти Владимир Путиннинг шахсан иштирок этиши режалаштирилган тадбир олдидан Москвада хавфсизлик чоралари янада кучайтирилгани ҳам таъкидланмоқда. The Guardian маълумотига кўра, Россия пойтахтида аэропортлар фаолияти вақтинча тўхтатилган, мобил интернетда узилишлар бўлган ва шаҳарда хавфсизлик назорати сезиларли даражада оширилган.
Украина томони эса Россиянинг 8–9 май кунлари эълон қилган вақтинча сулҳ ташаббусига шубҳа билан қараган. Украина президенти Владимир Зеленский буни парад хавфсизлиги билан боғлиқ сиёсий қадам сифатида баҳолаган. Шу сабабли Москвадаги тадбир атрофидаги вазият оддий маросимдан кўра анча мураккаб геосиёсий манзарада кечмоқда.
Ўзбекистон раҳбарининг рўйхатда йўқлиги эса мамлакат ташқи сиёсатининг эҳтиёткор ва мувозанатли йўналишини яна бир бор эслатади. Тошкент сўнгги йилларда турли куч марказлари билан муносабатларда прагматик йўл тутиб келмоқда: Россия билан ҳамкорлик сақланади, аммо халқаро майдонда ортиқча сиёсий таваккалчиликдан қочишга ҳаракат қилинади.
Шу маънода, бу қарор ёки ҳолат Ўзбекистон учун ташқи сиёсатдаги эҳтиёткор позициянинг давоми сифатида баҳоланиши мумкин. Айниқса, Россия—Украина уруши фонида ҳар бир расмий ташриф, ҳар бир халқаро тадбир ва ҳар бир дипломатик иштирок алоҳида сиёсий маъно касб этаётган даврда бундай қадамлар диққат билан кузатилади.
Ҳозирча аниқ манзара шундай: Москвадаги Ғалаба парадида айрим хорижий етакчилар иштирок этади, аммо Шавкат Мирзиёев улар қаторида кўрсатилмаган. Ўзбекистон эса эҳтимолан бу жараёнда ортиқча шовқинсиз, ўзининг одатий мувозанатли дипломатик йўналишини сақлаб қолишни маъқул кўрмоқда.
Бу каби вазиятларда энг муҳим жиҳат — ҳиссиётга берилмасдан, расмий маълумот ва реал сиёсий контекстга таяниш. Чунки халқаро сиёсатда баъзан иштирок этиш ҳам сигнал, иштирок этмаслик ҳам сигнал. Лекин якуний хулосани вақт ва кейинги расмий баёнотлар кўрсатади.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
