Prezident Shavkat Mirziyoyev 9 may kuni Moskvada o‘tkaziladigan G‘alaba paradida ishtirok etmaydi. Kreml tomonidan e’lon qilingan xorijiy mehmonlar ro‘yxatida O‘zbekiston rahbari nomi qayd etilmagan. Bu holat siyosiy kuzatuvchilar va jamoatchilik e’tiborini tortmoqda, chunki so‘nggi yillarda 9 may tadbirlari nafaqat tarixiy xotira, balki diplomatik ramz sifatida ham baholanib kelinadi.
Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, bu yilgi paradda Abxaziya, Belarus, Laos, Malayziya, Slovakiya, Janubiy Osetiya va Serbiya vakillari ishtirok etishi kutilmoqda. Ayni paytda Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlari, jumladan, O‘zbekiston prezidenti ushbu ro‘yxatda ko‘rsatilmagan. Kreml mehmonlar ro‘yxatini e’lon qilgani haqida Rossiya nashrlari ham xabar berdi.
Bu yangilik tabiiy ravishda turli talqinlarga sabab bo‘lishi mumkin. Biroq hozircha eng to‘g‘ri yondashuv — rasmiy ma’lumotlar doirasida qolish. Ya’ni, Shavkat Mirziyoyevning paradda qatnashmasligi tasdiqlangan ro‘yxatda nomi yo‘qligi bilan izohlanmoqda. Buni ortiqcha bo‘rttirish yoki keskin siyosiy xulosa chiqarishga shoshilish to‘g‘ri emas. Siyosatda ba’zan ro‘yxatdagi bitta familiya ham katta signal bo‘ladi, ba’zan esa bu oddiy protokol masalasi. Ha, diplomatiya — futboldan ham murakkab: gol urilganini VAR ham darrov aytolmaydi.
Bu yilgi Moskvadagi G‘alaba paradi avvalgi yillardagidan farqli tarzda o‘tishi kutilmoqda. Xabarlarga ko‘ra, tadbir xavfsizlik choralari kuchaytirilgan sharoitda tashkil etiladi. Ayrim manbalar parad og‘ir harbiy texnikalarsiz o‘tishini, Moskvada mobil aloqa va internet faoliyatida cheklovlar kuzatilganini yozmoqda. Bunga asosiy sabab sifatida Ukraina tomonidan dron hujumlari ehtimoli va xavfsizlik xavotirlari ko‘rsatilmoqda.
Rossiya prezidenti Vladimir Putinning shaxsan ishtirok etishi rejalashtirilgan tadbir oldidan Moskvada xavfsizlik choralari yanada kuchaytirilgani ham ta’kidlanmoqda. The Guardian ma’lumotiga ko‘ra, Rossiya poytaxtida aeroportlar faoliyati vaqtincha to‘xtatilgan, mobil internetda uzilishlar bo‘lgan va shaharda xavfsizlik nazorati sezilarli darajada oshirilgan.
Ukraina tomoni esa Rossiyaning 8–9 may kunlari e’lon qilgan vaqtincha sulh tashabbusiga shubha bilan qaragan. Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy buni parad xavfsizligi bilan bog‘liq siyosiy qadam sifatida baholagan. Shu sababli Moskvadagi tadbir atrofidagi vaziyat oddiy marosimdan ko‘ra ancha murakkab geosiyosiy manzarada kechmoqda.
O‘zbekiston rahbarining ro‘yxatda yo‘qligi esa mamlakat tashqi siyosatining ehtiyotkor va muvozanatli yo‘nalishini yana bir bor eslatadi. Toshkent so‘nggi yillarda turli kuch markazlari bilan munosabatlarda pragmatik yo‘l tutib kelmoqda: Rossiya bilan hamkorlik saqlanadi, ammo xalqaro maydonda ortiqcha siyosiy tavakkalchilikdan qochishga harakat qilinadi.
Shu ma’noda, bu qaror yoki holat O‘zbekiston uchun tashqi siyosatdagi ehtiyotkor pozitsiyaning davomi sifatida baholanishi mumkin. Ayniqsa, Rossiya—Ukraina urushi fonida har bir rasmiy tashrif, har bir xalqaro tadbir va har bir diplomatik ishtirok alohida siyosiy ma’no kasb etayotgan davrda bunday qadamlar diqqat bilan kuzatiladi.
Hozircha aniq manzara shunday: Moskvadagi G‘alaba paradida ayrim xorijiy yetakchilar ishtirok etadi, ammo Shavkat Mirziyoyev ular qatorida ko‘rsatilmagan. O‘zbekiston esa ehtimolan bu jarayonda ortiqcha shovqinsiz, o‘zining odatiy muvozanatli diplomatik yo‘nalishini saqlab qolishni ma’qul ko‘rmoqda.
Bu kabi vaziyatlarda eng muhim jihat — hissiyotga berilmasdan, rasmiy ma’lumot va real siyosiy kontekstga tayanish. Chunki xalqaro siyosatda ba’zan ishtirok etish ham signal, ishtirok etmaslik ham signal. Lekin yakuniy xulosani vaqt va keyingi rasmiy bayonotlar ko‘rsatadi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
