Өзбекстанда туу көрсеткіштері соңғы уақытта төмендеу үрдісін көрсетіп отыр. 2026 жылғы бірінші тоқсанның қорытындысы бойынша, елде 191,1 мың сәби дүниеге келген, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 3,5 пайызға аз.
Айта кетерлігі, бұл теріс динамика қатарынан 10 тоқсан бойы жалғасуда.
Бір қарағанда, бұл жағдай халық арасында алаңдаушылық тудыруы мүмкін. Алайда мамандар мұны дағдарыс деп бағалауға асықпау керектігін айтады.
Олардың пікірінше, бұл үдерістің негізгі себебі демографиялық толқындармен байланысты және бұл табиғи әрі уақытша құбылыс болып табылады.
Сарапшылардың талдауына сәйкес, бүгінгі таңдағы басты фактор — неке жасына жеткен ұрпақтар санының аздығы. Мәселен, ерлердің орташа неке жасы 27 шамасында, ал бүгінде отбасы құрып жатқандар 1998 жылы туған ұрпаққа сәйкес келеді.
Дәл сол жылдары елде туу көрсеткіштері 5,3 пайызға төмендеген болатын. Сол себепті қазіргі төмен көрсеткіштер сол демографиялық «бос кеңістіктің» табиғи нәтижесі ретінде бағалануда.
Сонымен қатар, маңызды көрсеткіштердің бірі — фертильділік деңгейі тұрақтылығын сақтап отыр. Бір әйелге келетін балалар саны орташа есеппен 3,38-ді құрағаны тіркелген.
Бұл көрсеткіш халықтың табиғи өсімі үшін қажетті 2,1 деңгейінен әлдеқайда жоғары. Демек, жалпы демографиялық дағдарыс туралы айтуға негіз жоқ.
Неке жасы бойынша да күрт өзгерістер байқалмайды. Ерлер мен әйелдер арасында отбасы құру жасының айтарлықтай өскені тіркелмеген.
Алайда бірінші тоқсанда некелер санының 3,5 пайызға азаюы алдағы жылдарға белгілі бір әсерін тигізуі мүмкін.
Мамандардың айтуынша, 2027 жылы туу көрсеткіштері тағы да аздап төмендеуі мүмкін. Өйткені бүгінгі некелер саны ертеңгі туу статистикасына тікелей әсер етеді.
Экономист Миркомил Xolboyevтің пікірінше, қазіргі жағдай халықтың балалы болуға деген көзқарасы өзгергенін білдірмейді. Бұл — репродуктивті жастағы халық санының азаюымен байланысты табиғи, «маусымдық» демографиялық ауысу үдерісі.
Осылайша, туу көрсеткішінің төмендеуінің артында елеулі дағдарыс емес, ұрпақтар алмасуымен байланысты табиғи үдеріс жатқаны көрінеді. Ендігі сұрақ — алдағы жылдары бұл көрсеткіштер қайта өсуге бет ала ма?
Уақыт пен демографиялық динамика бұл сұраққа жауап береді.
