Қалалардағы тез тамақтану орындарының айналасында байқалатын тағы бір ерекше жағдай ғалымдардың назарын аударуда: әдетте шапшаң және жеңіл қозғалатын торғайларда артық салмақ белгілерін көруге болады. Мамандардың айтуынша, бұл жай ғана сыртқы көріністің өзгеруі емес, қала ортасы жабайы құстардың табиғи тіршілігіне қалай әсер ететінін көрсететін маңызды сигнал. Денсаулыққа зиянды азық-түлік көп жиналған ортаны қоғамдық денсаулық әдебиетінде "food swamp" - яғни денсаулыққа зиянды азық-түлік ортасы деп те атайды.
Шымшықтар бұрын жабайы құстарға тән емес, қиын қорытылатын "жылдам көмірсуларға" бейімделіп жатқаны айтылады. Яғни қалада қалдық тамақ, нан қалдықтары, тәтті және майлы тағамдарға жақын өмір сүре берген құстар біртіндеп өз рациондарын да өзгертіп жіберген. Бұл табиғи қоректік тізбектерден бас тартуды білдіреді.
Ең алаңдатарлығы, құс ағзасындағы артық салмақ тек семірумен шектелмейді. Мұндай жағдай гормоналды тепе-теңдікке де теріс әсер ететіні атап өтілді. Нәтижесінде көбею қабілеті төмендеп, табиғи даму процестері бұзылуы мүмкін. Бұл қарапайым көрінетін экологиялық өзгеріс шын мәнінде бүкіл популяцияға әсер ететін проблемаға айналу ықтималдығын арттырады.
Мамандардың айтуынша, мұндай өзгерістер тек құстарда ғана емес, метаболизмі белгілі бір дәрежеде адамдікіндей сүтқоректілерде де кездесуі мүмкін. Демек, қалалық ортадағы тамақтану мәдениетінің бұзылуы табиғат үшін де "жылдам байқалмайтын, бірақ терең" салдарға әкелуі мүмкін.
Биологтар тағы бір маңызды факторға назар аударады: қалаларда адамдар сияқты жануарлар да "жарық ластануынан" зардап шегеді. Түнде тым жарық орта, тұрақты шу, жасанды ырғақ - мұның бәрі жануарлардың табиғи қозғалысы мен биологиялық сағатына әсер етеді. Соған қарамастан көптеген ұсақ құстар қалаға ұмтылады. Себебі қарапайым: қалаларда жыртқыш құстар салыстырмалы түрде аз кездеседі, бұл кішігірім түрлердің тірі қалу мүмкіндігін арттырады.
Қысқасы, қала шымшықтары енді тек "қалаға бейімделген құс" емес - олар адам жасаған ортаның тірі нәтижесіне айналуда. Фастфуд, жасанды жарық және жеңіл азық-түлік оларға жайлылық бергендей көрінеді, бірақ бұл жайлылықтың артында табиғатқа төнген жаңа қауіп жасырынып жатыр.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
