Özbekistan'da gayrimenkul ve bazı mallara ilişkin vergi matrahının belirlenmesine yönelik prosedür güncelleniyor. Bu değişiklikler, nakitsiz ödemelerin yaygınlaştırılması, kayıt dışı ekonominin payının azaltılması ve piyasadaki yapay düşük veya yüksek fiyatların önlenmesini amaçlamaktadır.
Cumhurbaşkanı tarafından 10 Aralık 2025 tarihinde imzalanan kararnameye göre, 1 Ocak 2026'dan itibaren gayrimenkul ve inşaat malzemeleri için vergi matrahının piyasa değerine dayalı olarak belirlenmesi öngörülmüştü. Buna istinaden Bakanlar Kurulu, 18 Mayıs 2026 tarihinde 'Vergi matrahının belirli malların piyasa fiyatına göre belirlenmesi prosedürü hakkında' yönetmeliği onayladı.
Bu yönetmelik, Vergi Kanunu uyarınca gayrimenkul nesneleri ve ahşap ürünleri için vergi matrahının piyasa değeri temelinde belirlenme prosedürünü düzenlemektedir.
Yeni prosedür, mükellefler tarafından satılan malların faturalarında yansıtılan fiyatın piyasa fiyatından yüzde 20 daha düşük veya yüksek olduğu durumlarda uygulanır. Yani, sözleşmede belirtilen fiyat gerçek piyasa değerinden ciddi şekilde farklıysa, vergi makamları yeniden hesaplama yapma hakkına sahiptir.
Yönetmeliğe göre, vergi makamları vergi matrahını belirlerken karşılaştırılabilir piyasa fiyatları yöntemini kullanır. Gayrimenkul nesnelerinin piyasa değeri ise toplu gayrimenkul değerleme alanında özel yetkili bir kurum tarafından belirlenir.
Vergi makamları piyasa fiyatını belirlerken çeşitli bilgi kaynaklarından da yararlanabilir. Bunlar arasında noterlik birleşik otomatik bilgi sistemi, ihale ve kamu alımları platformları, satıcıların fiyat listeleri ve diğer veriler yer almaktadır.
Ahşap ürünlerinin piyasa fiyatı, borsa işlemlerinde satılan aynı veya benzer türdeki malların fiyatları esas alınarak hesaplanır.
Kararda verilen örnek, yeni prosedürün nasıl çalıştığını göstermektedir. Örneğin, Taşkent şehri Mirzo Ulugbek bölgesinde bulunan yeni bir konutun 1 metrekaresinin 1,07 milyon somdan satıldığı belgelerde belirtilmiştir. Toplam alan 216,04 metrekare olup, sözleşme bedeli 231,2 milyon somdur.
Ancak aynı bölgedeki yeni gayrimenkul nesnelerinin ortalama piyasa fiyatı metrekare başına 6,1 milyon som olarak belirlenmiştir. Bu durumda resmi satış fiyatı piyasa değerinden yüzde 20'den fazla farklılık göstermektedir. Bu nedenle vergi matrahı, sözleşmedeki 231,2 milyon som üzerinden değil, piyasa değeri olan 1 milyar 317,8 milyon som üzerinden hesaplanır.
Sonuç olarak, eksik gösterilen vergi matrahının 1 milyar 86,6 milyon som olduğu belirtilmiştir. Bu fark üzerinden ek KDV ve kurumlar vergisi hesaplanır. Örnekte toplam ek vergi tutarı 244,5 milyon som olmuştur.
Bu prosedür, gayrimenkul ve bazı malların satışında fiyatların yapay olarak düşük gösterilmesi durumlarını azaltmaya hizmet eder. Aynı zamanda devlet bütçesine vergi gelirlerinin tam ve adil bir şekilde girmesi hedeflenmektedir.
Kısacası, yeni yönetmelik piyasadaki 'kağıt üzerinde başka, uygulamada başka' fiyat gösterme pratiğine ciddi bir engel koymaktadır. Gayrimenkul satışında artık sadece sözleşmedeki rakam değil, gerçek piyasa değeri de önemli olacaktır. Vergi sistemi şeffaflığa geçiyor; artık hem hesap makinesini hem de vicdanı doğru kullanma zamanı geldi.
“Zamin”i Telegram'da okuyun!
