Өзбекстанда авторлық құқыққа қатысты маңызды сот ісі аяқталды. Әділет министрлігінің хабарлауынша, биыл сәуір айында ғалым әрі аудармашы Марк Рис Ташкент қаласы Учтепа ауданаралық азаматтық сотына талап арыз түсірген. Онда авторлық құқықтың бұзылуы салдарынан келтірілген зиян үшін өтемақы өндіріп алу сұралған.
Аталған азаматтық істі сот қарады. Сот шешіміне сәйкес, жауапкер — Өзбекстан мемлекеттік әлем тілдері университетінің жауапты қызметкері М. Чутпулатовтан талапкер Марк Рис пайдасына базалық есептік мөлшердің 50 есесі, яғни 20 миллион 600 мың сум көлемінде өтемақы өндіріп алу белгіленді.
Бұл іс Абдулла Қадыридің әйгілі «Өткен күндер» («O‘tkan kunlar») романының ағылшын тіліне «Bygone Days» деген атпен аударылған нұсқасы төңірегінде туындады. Бұған дейін Марк Рис бұл шығарманы 15 жыл бойы ағылшын тіліне аударғанын және оның электронды нұсқасы рұқсатсыз таратылып жатқанын мәлімдеп, Әділет министрлігіне жүгінген болатын.
Өтініш негізінде Әділет министрлігі Өзбекстан мемлекеттік әлем тілдері университетінде тексеру жүргізді. Тексеру барысында авторлық құқықтың бұзылуына қатысты жағдайлар анықталғаны хабарланды.
Одан кейін университеттің жауапты қызметкеріне қатысты Әкімшілік жауапкершілік туралы кодекстің 177¹-бабы бойынша хаттама толтырылып, іс сотқа жіберілді. Сот шешіміне сәйкес, жауапты қызметкерге 2 миллион 60 мың сум көлемінде айыппұл салынды. Сонымен қатар, шығарманың электронды нұсқасын unilibrary.uz жүйесінен өшіру міндеті жүктелді.
Бұл жағдай авторлық құқық пен зияткерлік меншікті қорғау мәселесінің қаншалықты маңызды екенін тағы бір мәрте көрсетті. Әсіресе, жылдар бойы жасалған аударма еңбегі, ғылыми ізденіс пен шығармашылық әрекет автордың рұқсатынсыз таратылса, бұл тек құқықтық емес, сонымен қатар моральдық тұрғыдан да күрделі мәселе болып табылады.
«Өткен күндер» сияқты ұлттық әдебиет жауһарын басқа тілге аудару үлкен еңбек, шыдамдылық пен жауапкершілікті талап етеді. Сондықтан мұндай жұмыстарды пайдалануда заң талаптарын, автордың немесе құқық иегерінің келісімін қатаң сақтау шарт.
Қысқасы, Марк Рис пайдасына өтемақы өндіріп алынуы авторлық құқықтың бұзылуына қатысты құқықтық баға берілгенін көрсетеді. Бұл оқиға білім беру мекемелері, электронды кітапханалар және контент таратушылар үшін де маңызды сигнал болды: цифрлық дәуірде де «көшіріп қойдым, болды» деген көзқарас жұмыс істемейді. Шығармашылық еңбектің иесі бар, құқығы бар және оны қорғайтын заң да бар.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
