Көптеген ата-аналарды ойландыратын сұрақ бар: ұл баланың ақыл-ойы анасынан әлде әкесінен көбірек өтеді ме? Қазіргі заманғы генетика мен нейробиология бұл сұраққа нақты жауап беріп үлгерді.
Ең алдымен, интеллект бір генмен анықталмайтынын білу керек, ол ондаған және тіпті жүздеген гендердің бірлескен әсерінен қалыптасады. Осыған байланысты ғылыми тұжырымдар әлемдегі ең ірі зерттеу орталықтарының бірі болып табылатын National Institutes of Health жүргізген жұмыстарда да тіркелген.
Ең көп талқыланатыны - адамның ақыл-ойымен байланысты көптеген гендердің Х хромосомада орналасуы. Ал ұл бала Х хромосомасын анасынан, Ү хромосомасын әкесінен алады. Сондықтан генетикалық тұрғыдан алғанда, ұл баланың интеллектісіне әсер ететін маңызды гендердің көп бөлігі анадан беріледі. Дәл осы себепті ғылыми әдебиеттерде және бұқаралық ақпарат құралдарында "ұл баланың ақылы анасынан өтеді" деген пікір кең таралған. Бұл тұжырым беделді ғылыми басылымдарда, соның ішінде Nature Portfolio журналдарында жарияланған генетикалық зерттеулермен де расталған.
Бірақ бұл жағдай әкенің рөлі аз дегенді білдірмейді. Әке де баланың генетикалық негізіне үлес қосады, әсіресе жүйке жүйесінің тұрақтылығы, мінез-құлық, эмоционалды тепе-теңдік және темпераментпен байланысты қасиеттерде әкесінен берілетін факторлар өте маңызды.
Ең бастысы - баланың өмірінде ақыл-ой тек туа біткен гендер арқылы қалыптаспайды. Мамандардың пікірінше, интеллект әлеуетінің шамамен 40-60 пайызы генетикалық факторларға байланысты болса, қалған бөлігі тікелей орта, тәрбие, білім және күнделікті өмір жағдайлары арқылы дамиды.
Атап айтқанда, отбасындағы қарым-қатынас сапасы, ата-ананың баламен сөйлесуі, сұрақтар қоюға итермелеуі, кітап оқуға қызықтыруы және өзіндік ойлауға үйретуі баланың шынайы ақыл-ой деңгейін анықтайды. Білім беру және даму бойынша зерттеулер жүргізетін Кембридж университетінің ғалымдары да отбасылық орта мен ерте жастағы интеллектуалдық ынта баланың ойлауы мен оқу қабілетіне қатты әсер ететінін айтады.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
