Қазақстанның беделді спорт сайты sports.kz ел футболы туралы талдамалық мақала жариялап, Еуропаны бағындырған Абдуқодир Хусанов пен Хвича Кварацхелия туралы да тоқталды.
- Көрші елдерде топ деңгейдегі футбол жұлдыздары пайда болып, әлдеқашан элита деңгейіне көтеріліп үлгерген кезде, Қазақстан әзірге көлеңкеде қалып отыр және тек болашақтағы Дастан Сатпаевтың жетістігіне үміт артып отыр.
Sports.kz республикалық интернет-порталы Абдуқодир Хусанов пен Хвича Кварацхелия жолында нені ерекше еткенін қазақстандық футболшылармен салыстырып зерттеді.
Ең алдымен айта кету керек, ұзақ уақыт бойы бұрынғы КСРО елдерінде, Ресейден бөлек, әлемдік футболдың ең мықты клубтарында ойнайтын нағыз супер жұлдыздар дерлік пайда болмаған. Өткен онжылдықтағы санаулы мысалдардың бірі армян Генрих Мхитарян болды, ол шынымен ірі клубтарда ойнаған, алайда өз ұлттық құрамасын ірі халықаралық турнирлердің негізгі кезеңдеріне алып шыға алмады, ал ең ірі жүлделері қатарында Италия чемпиондығы мен Еуропа лигасы бар еді.
Қазіргі күндерге келсек, жалпы фоннан ең көп ерекшеленетін футболшы — Францияның ПСЖ клубында ойнайтын Хвича Кварацхелия. Ол 25 жасында-ақ Чемпиондар лигасының кубогын көтеруге, «Наполи» құрамында Серия А-ның ең үздік футболшысы болуға және Грузия ұлттық құрамасын Еуро-2024-ке алып шығуға үлгерген. Өзбекстандық Абдуқодир Хусанов грузин футболшысынан үш жас кіші болса да, қазірдің өзінде «Манчестер Сити» клубын танытып жүр, ол жерде жиі алаңға шығады, соның ішінде ірі матчтарда да. Оның негізгі жетістіктері қатарында Англия кубогы мен Жастар Азия кубогындағы жеңіс, сондай-ақ жазда әлем чемпионатына алғашқы сапар бар.
Дәл осы жерде олардың бірінші ұқсастығы көрінеді — олар өз елдерінде-ақ жастар және жасөспірімдер деңгейінде өздерін айқын көрсете алған. Хусанов жағдайында Өзбекстан күшті жастар буынын белсенді қолдады — ол 20 жасқа дейінгі ұлттық құраманың негізгі ойыншысы болды, Азия кубогында барлық кездесулерді алмастырусыз өткізді және командасы жеңіске жеткен турнирде негізгі рөл атқарды. Сол кезде-ақ көптеген адамдар Өзбекстан жастары туралы айта бастаған еді.
Хвича Грузияның барлық жасөспірімдер ұлттық құрамаларында ойнаған, бірақ ең көп 17 жасқа дейінгілер арасында көзге түсті — 27 матч және 15 гол. Мұндай статистика, әлсіз қарсыластарға қарсы болса да, оған тез арада Тбилисидің «Динамо» клубының негізгі құрамына кіруге мүмкіндік берді, кейін ол 180 мың еуроға «Рустави» клубына сатылды. Яғни олар еуропалық скауттардың назарына топ клубтарға өтпей тұрып-ақ іліккен, халықаралық турнирлерде өздерін көрсеткен. Қазақстанда бұл бағытта елеулі мәселелер болған, жасөспірімдер және жастар құрамаларының нәтижелері есепке алынса, бірақ соңғы екі жылда жағдай жақсару бағытына қарай қозғала бастады.
Тағы бір маңызды ұқсастық — Хусанов пен Кварацхелия екеуі де футбол ортасында өскен. Абдуқодирдің әкесі Хикмат Хашимов Өзбекстан ұлттық құрамасының бұрынғы футболшысы, жергілікті чемпионатта 200-ден астам матч өткізген. Карьерасынан кейін ол бапкер болған. Хвичаның әкесі Бадри Кварацхелия Грузияның бірнеше мықты клубтарында ойнаған, кейін бапкерлік мансабын бастаған. Яғни олардың футболлық ойлау жүйесі тек академияларда емес, отбасында да қалыптасқан. Хусанов «Лансқа» ауысқан кезде БАҚ-та оның ойын интеллекті — эпизодтарды оқу, дұрыс позиция таңдау және тез шешім қабылдау қабілеті ерекше атап өтілген. Бұл дағды оның өскен ортасының арқасында ерте қалыптасқаны анық көрінеді.
Оларды қарапайым қазақстандық футболшыдан ажырататын ең маңызды фактор — қолайлылықтан бас тарту және жергілікті чемпионаттан тез кету. Хусанов, «Бунёдкор» тәрбиеленушісі болса да, Өзбекстанда ересектер деңгейінде бірде-бір матч өткізбеген. Ол мүмкіндік күтпей, 18 жасында-ақ Беларусьтің «Энергетик-БГУ» клубына ауысты, онда 39 матчтың 35-інде негізгі құрамда ойнады.
Хвича өз мансабы барысында Грузия чемпионатында 33 матч өткізген, соның 11-і 2022 жылдың басында болған, ол Ресейден саяси жағдайларға байланысты кетуге мәжбүр болған кезде. Яғни екі футболшы да өз елдерінің чемпионаттарында ұзақ қалуға ұмтылмаған. Олар үлкен нәтижеге жету үшін жергілікті лигада ең мықты болу жеткіліксіз екенін түсінген, өйткені ол жерден топ чемпионаттарға өту өте сирек кездеседі.
Қазақстан Премьер-лигасына қарасақ, онда футболшылар жылдар бойы перспективалы деп саналып, Еуропа стандартымен салыстырғанда да жақсы жалақы ала алады. Сонымен қатар легионерлер лимиті жергілікті ойыншыларға жоғары жалақы төлеуге мәжбүр етеді. Мұндай жағдайда бәрі бірдей тұрақтылық пен жайлылықтан бас тартқысы келмейді.
Тағы бір маңызды жайт — олардың үлкен футболға өте ерте келуі. Хусанов 18 жасында Беларусь чемпионатында тұрақты ойнаған, Хвича да сол жаста «Руставиде» 18 матчта 3+3 көрсеткішін тіркеген. Қазақстанда 18 жаста негізгі құрамда тұрақты ойнайтын футболшылар сирек кездескен.
Алдыңғы факторлардан шығатын тағы бір қорытынды — орта деңгейінің тұрақты өсуі. Хусанов пен Хвичаның қадамдары кезең-кезеңімен, қысымсыз өткен. Әр келесі қадам әлдеқайда мықты чемпионат болып, оларды бейімделуге мәжбүр еткен. Қазақстанда көбіне футболшының шарықтау шегі жергілікті лигада өтеді де, 27–28 жаста кетуге тура келеді, бұл дамуды баяулатады.
Тағы бір маңызды фактор — нақты күшті қасиеті бар футболшы болу. Хвичада дриблинг, батылдық және шешуші сәттерде шешім қабылдау сияқты айқын стиль бар. Хусанов болса жылдам, әмбебап қорғаушы ретінде жеке жекпе-жектерде табандылық көрсетеді. Олардың екеуінде де топ клубтарды қызықтырған нақты “бренд” бар.
Қазақстанда өз стилі бар футболшылар сирек кездеседі. Көбінесе оларды “жақсы, бірақ айқын ерекшелігі жоқ” деп сипаттайды.
Қазірге дейін Дастан Сатпаев жолында белгілі бір ұқсастықтар бар. Ол 16 жасында-ақ «Қайраттың» негізгі құрамында ойнады, 2025 жылы лиганың ең үздік сұрмергені болды. Сол жаста Қазақстан ұлттық құрамасына шақырылды және скауттар оны жоғары бағалап, «Челсимен» алдын ала келісімшарт жасасты. Бірақ оның мансабының келесі кезеңі әзірге сұрақ күйінде қалып отыр.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
