Адамзаттың эпигенетикалық жылнамасы: табиғи сұрыпталу гендерімізді қалай өзгертті?

Ғалымдар ондаған жылдар бойы адам мен шимпанзе геномдары 99 пайызға бірдей болса да, неге біз бір-бірімізден қатты ерекшеленетінімізді түсінуге тырысты. Жауабы гендерді басқаратын «ажыратқыштар» жүйесінде жасырылған. Стэнфорд университетінің профессоры Хантер Фрейзер бастаған зерттеушілер тобы бұл процестің кездейсоқ емес, табиғи сұрыпталудың нәтижесі екенін дәлелдеді. Бұл туралы Ixbt.com хабарлайды.

Зерттеушілер «кентавр-жасушалар» деп аталатын тетраплоидты гибридті жасушалар әдісін қолданды. Бұл әдіс адам мен шимпанзе геномдарын бір ортада салыстыруға мүмкіндік берді. Нәтижелер ДНҚ метилденуіндегі өзгерістердің 83–93 пайызы дәл осы жергілікті ДНҚ кодымен анықталатынын көрсетті. Бұл эволюция тек сыртқы баптауларды ғана емес, гендердің жұмыс істеу механизмін де өзгерткенін білдіреді.

Ең маңызды жаңалық — бұл өзгерістер кездейсоқ «шу» емес, нақты мақсатқа бағытталған табиғи сұрыпталудың өнімі. Атап айтқанда, GRIK2 және TUBB3 гендеріндегі эпигенетикалық өзгерістер мидағы синапстардың пластикасын арттырып, бізге когнитивті қабілеттер мен тіл дамуында артықшылық берді. Бұл өзгерістер бет сүйегінің құрылымы мен тістің шығу мерзіміне де әсер етті.

Белгілі палеогенетик Дэвид Гокман атап өткендей, эпигенетика қарапайым генетикалық кодты оқуда көрінбейтін эволюция бөлшектерін ашып береді. Адам ағзасының приматтарға қарағанда баяу өсуі мен жетілуі — осы күрделі адаптация процесінің бір бөлігі. Бұл зерттеу заманауи адам келбеті мен ақыл-ойдың қалыптасуында эпигенетикалық «ажыратқыштар» шешуші рөл атқарғанын растайды.