Yer yuzida "sovuq urush" davridan keyingi eng xavfli yadroviy qarama-qarshilik davri boshlanmoqda. Joriy yilning 5 fevral sanasida AQSH va Rossiya o‘rtasidagi Strategik hujum qurollarini cheklash va qisqartirish to‘g‘risidagi kelishuv (SNV-3) muddati o‘z nihoyasiga yetadi. Ushbu hujjat ikki gigant davlatning yadroviy arsenalini jilovlab turgan so‘nggi huquqiy to‘siq edi.
Cheklovlarsiz kelajak: Nazorat yo‘qoladimi?
Mazkur bitim har ikki tomonga yadro kallaklari sonini 1500 donadan oshirmaslik, shuningdek, ballistik raketalar va suvosti kemalari arsenalini qisqartirish majburiyatini yuklagandi. Eng muhimi, shartnoma doirasidagi o‘zaro inspeksiyalar va ma’lumot almashinuvi yadroviy ziddiyatlarning oldini olishga xizmat qilib kelgan.
G‘arb nashrlari, xususan, Reuters va Financial Times ekspertlari yangi kelishuv imzolanmasa, dunyo chegarasiz qurollanish poygasiga sho‘ng‘ishi va atom urushi xavfi keskin ortishidan ogohlantirmoqda. Britaniyalik olim Jeyms Aktonning fikricha, insoniyat yangi qurollanish davri ostonasida turibdi.
Tomonlarning shartlari va geosiyosiy vaziyat
Bugungi kunda na Vashington, na Moskva bitimni avvalgi shartlarda uzaytirishga shoshilmayapti:
- AQSH pozitsiyasi: Vashington yangi shartnomaga shiddat bilan yadroviy salohiyatini oshirayotgan Xitoyni ham jalb etish shart deb hisoblaydi.
- Rossiya pozitsiyasi: Moskva yangi cheklovlar nafaqat AQSH, balki NATOning boshqa yadroviy davlatlari — Buyuk Britaniya va Fransiyani ham qamrab olishini talab qilmoqda.
Raqamlar so‘zlaganda: Milliardlar halokat uchun
SIPRI institutining 2025 yil boshidagi hisobotiga ko‘ra, dunyodagi yadroviy zaxiraning 90 foizdan ortig‘i hamon Rossiya (4309 dona) va AQSH (3700 dona) qo‘lida to‘plangan. Xitoy esa 600 ta kallak bilan ularga yetib olishga intilmoqda. ICAN ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo davlatlari ommaviy qirg‘in qurollari uchun har soniyada 2898 dollar mablag‘ sarflamoqda.
Hozirda dunyoning 9 ta davlati yadroviy qalqonga ega bo‘lib, Ukrainadagi urush fonida taktik yadro qurolini qo‘llash haqidagi bayonotlar va NATOning bunga javoban arsenalini shay holatga keltirishi vaziyatni yanada taranglashtirmoqda.
Sizningcha, buyuk davlatlar insoniyat kelajagi uchun murosaga kela oladimi yoki yadroviy poyga to‘xtatib bo‘lmas jarayonga aylandimi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
