Ер юзида "совуқ уруш" давридан кейинги энг хавфли ядровий қарама-қаршилик даври бошланмоқда. Жорий йилнинг 5 февраль санасида АҚШ ва Россия ўртасидаги Стратегик ҳужум қуролларини чеклаш ва қисқартириш тўғрисидаги келишув (СНВ-3) муддати ўз ниҳоясига етади. Ушбу ҳужжат икки гигант давлатнинг ядровий арсеналини жиловлаб турган сўнгги ҳуқуқий тўсиқ эди.
Чекловларсиз келажак: Назорат йўқоладими?
Мазкур битим ҳар икки томонга ядро каллаклари сонини 1500 донадан оширмаслик, шунингдек, баллистик ракеталар ва сувости кемалари арсеналини қисқартириш мажбуриятини юклаганди. Энг муҳими, шартнома доирасидаги ўзаро инспекциялар ва маълумот алмашинуви ядровий зиддиятларнинг олдини олишга хизмат қилиб келган.
Ғарб нашрлари, хусусан, Reuters ва Financial Times экспертлари янги келишув имзоланмаса, дунё чегарасиз қуролланиш пойгасига шўнғиши ва атом уруши хавфи кескин ортишидан огоҳлантирмоқда. Британиялик олим Жеймс Актоннинг фикрича, инсоният янги қуролланиш даври остонасида турибди.
Томонларнинг шартлари ва геосиёсий вазият
Бугунги кунда на Вашингтон, на Москва битимни аввалги шартларда узайтиришга шошилмаяпти:
АҚШ позицияси: Вашингтон янги шартномага шиддат билан ядровий салоҳиятини ошираётган Хитойни ҳам жалб этиш шарт деб ҳисоблайди.
Россия позицияси: Москва янги чекловлар нафақат АҚШ, балки НАТОнинг бошқа ядровий давлатлари — Буюк Британия ва Францияни ҳам қамраб олишини талаб қилмоқда.
Рақамлар сўзлаганда: Миллиардлар ҳалокат учун
SIPRI институтининг 2025 йил бошидаги ҳисоботига кўра, дунёдаги ядровий захиранинг 90 фоиздан ортиғи ҳамон Россия (4309 дона) ва АҚШ (3700 дона) қўлида тўпланган. Хитой эса 600 та каллак билан уларга етиб олишга интилмоқда. ICAN маълумотларига кўра, дунё давлатлари оммавий қирғин қуроллари учун ҳар сонияда 2898 доллар маблағ сарфламоқда.
Ҳозирда дунёнинг 9 та давлати ядровий қалқонга эга бўлиб, Украинадаги уруш фонида тактик ядро қуролини қўллаш ҳақидаги баёнотлар ва НАТОнинг бунга жавобан арсеналини шай ҳолатга келтириши вазиятни янада таранглаштирмоқда.
Сизнингча, буюк давлатлар инсоният келажаги учун муросага кела оладими ёки ядровий пойга тўхтатиб бўлмас жараёнга айландими?
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
