Yaqin Sharqdagi urush alangasi tobora kengayib, nafaqat mintaqa, balki butun dunyo iqtisodiyoti va xavfsizligini jiddiy xavf ostida qoldirmoqda. Financial Times va The Washington Post nashrlari Eron va AQSHning urushdagi haqiqiy strategik rejalari (yoki ularning yo‘qligi) haqida shov-shuvli ma’lumotlarni ochiqladi. Zamin.uz ushbu maxfiy ssenariylar tahlilini taqdim etadi.
Oliy rahnamo Ali Xominaiy va harbiy qo‘mondonlarning halokati ham Tehronning urush mashinasini to‘xtata olgani yo‘q. Ma’lum bo‘lishicha, Eron rahbariyati bunday ssenariyga oldindan tayyorgarlik ko‘rgan.
Eronning "Qaqshatqich xaos" rejasi
2025 yil iyunidagi qisqa muddatli to‘qnashuvdan so‘ng, Eron oliy qo‘mondonligi yangi strategiya ishlab chiqqan. Uning asosiy maqsadi — butun mintaqani boshqarib bo‘lmas tartibsizlik (xaos) girdobiga tortish orqali Vashington va Tel-Avivni to‘xtashga majbur qilish.
- Nishonda energetika va aviatsiya: Strategiya Fors ko‘rfazidagi neft-gaz obyektlariga zarba berish va xalqaro parvozlarni butunlay izdan chiqarishni nazarda tutadi.
- Qoidalarsiz o‘yin: Eronlik manbalarning aytishicha, barcha "qizil chiziqlar" kesib o‘tilgani sababli, Tehron endi xalqaro me’yorlarga amal qilmaydi.
Markazsiz boshqaruv: "Rahbarsiz qolgan qo‘shin" afsonasi
Eronning eng xavfli "koziri" — harbiy qarorlarni qabul qilishning nomarkazlashtirilganidir. Xominaiy va yuqori martabali generallar o‘ldirilgan bo‘lsa-da, quyi bo‘g‘indagi harbiy qismlar oldindan berilgan ko‘rsatmalar asosida mustaqil harakat qilmoqda. Ular yuqoridan buyruq kutmasdan, vaziyatga qarab zarba berish vakolatiga ega.
Arab davlatlari — bosim vositasi
BAA va Qatar kabi davlatlarga hujum qilishdan maqsad — mintaqani investorlar uchun "jahannam"ga aylantirish. Eron kapital qochishidan qo‘rqqan arab davlatlari AQSHga bosim o‘tkazishiga umid qilmoqda. Ammo bu xavfli o‘yin: hujumlar arablarni Eronga qarshi koalitsiyaga qo‘shib yuborishi ham mumkin.
AQSH strategiyasi: "Rejaning yo‘qligi — asosiy reja"
Agar Eronning rejasi aniq bo‘lsa, Oq uydagi vaziyat ancha mavhum. The Washington Post tahlillariga ko‘ra, Donald Trampda Xominaiy rejimi qulaganidan keyin Eron bilan nima qilish bo‘yicha uzoq muddatli strategiya mavjud emas.
- Tarixdan saboq chiqarilmadi: Iroq va Afg‘onistondagi muvaffaqiyatsizliklardan so‘ng, Tramp ma’muriyati Eron kelajagi uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olishni istamayapti.
- Yevropa xavotirda: Berlindagi razvedka manbalari Trampning yondashuvini "rejaga ega bo‘lmaslik" deb atashmoqda.
90 millionlik mamlakat va ichki urush xavfi
Markaziy hokimiyat yo‘qolishi Eronni parchalanib ketish yoqasiga olib kelishi mumkin. 90 million aholiga ega davlatda shialar, kurdlar va belujistonliklar o‘rtasida ko‘p yillik qonli ichki nizo boshlanishi ehtimoli yuqori. Bu esa mintaqada yangi, nazorat qilib bo‘lmas terrorchi guruhlar paydo bo‘lishiga zamin yaratadi.
Sizningcha, Eronning nomarkazlashgan harbiy tizimi AQSHning texnologik ustunligiga qarshi qancha vaqt bardosh bera oladi?
Mintaqadagi vaziyatning eng muhim tafsilotlarini zamin.uz bilan kuzatib boring.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
