Yaqin Sharqdagi harbiy harakatlar nafaqat mintaqa xaritasini, balki jahon energetika bozorining kelajagini ham qayta chizmoqda. Vashingtonning Eronga nisbatan strategik rejalari endi sir bo‘lmay qoldi. Zamin.uz jahon nashrlari va rasmiy bayonotlarga tayanib, voqealar rivojini tahlil qiladi.
AQSH Eronning ulkan neft zaxiralarini o‘z nazoratiga olish niyatini ochiq-oydin namoyon etmoqda. Energetika sohasida yetakchilik bo‘yicha milliy kengash direktori Jarrod Eygenning Fox Business telekanaliga bergan intervyusi ko‘pchilikni mulohazaga chorladi. Uning ta’kidlashicha, bu shunchaki to‘qnashuv emas, balki strategik resurs uchun olib borilayotgan «uzoq davom etuvchi o‘yin»dir.
“Bu o‘yin uzoq davom etadi, chunki biz Erondagi katta neft zaxiralarini terrorchilar qo‘lidan tortib olmoqchimiz. Qisqa istiqbolda biz duch kelgan sinovni uzoq muddatdagi foyda yopib yuboradi. Pirovardida biz Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi muammolar sabab xavotirga tushmaymiz”, – degan Jarrod Eygen.
Venesuela ssenariysi: «Muvaffaqiyatli» namunami?
Vashington o‘z maqsadlariga erishishda Venesueladagi voqealarni misol qilib keltirmoqda. Joriy yilning 3 yanvarida Karakasda amalga oshirilgan harbiy amaliyot va Nikolas Maduroning hibsga olinishi AQSH uchun yo‘l xaritasi vazifasini o‘tagan ko‘rinadi.
- Natija: Maduro hukumati qulagach, Chevron shirkati qisqa fursatda neft qazib olishni ko‘paytirishga muvaffaq bo‘ldi.
- Kelishuv: Trampning qayd etishicha, Venesuelaning yangi muvaqqat ma’muriyati AQSHga 30 milliondan 50 million barrelgacha yuqori sifatli «qora oltin» yetkazib berishga rozi bo‘lgan.
Harbiy kampaniyaning parda ortidagi maqsadlari
28 fevralda boshlangan Eron shaharlarini bombardimon qilish amaliyoti rasman «yadroviy tahdidning oldini olish» deb atalgan edi. Biroq siyosatchilarning bayonotlari asl muddao boshqa yerda ekanini ko‘rsatmoqda.
«Eron rejimi qulasa, AQSH yangi Yaqin Sharqda olamjahon pul ishlaydi», — deydi senator Lindsi Grem.
Energetika bozoridagi bo‘ron: Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi qatnovining cheklanishi jahon iqtisodiyotiga jiddiy zarba berdi. Bugungi kunda:
- Dunyo neftining 20 foizi va suyultirilgan gazning 30 foizi aynan shu bo‘g‘oz orqali o‘tadi.
- Neftning narxi 2022 yildan buyon ilk bor 100 dollarlik dovondan oshdi.
- The Wall Street Journal tahlilchilari narxlar 215 dollargacha ko‘tarilishi mumkinligidan ogohlantirmoqda.
AQSH va Isroil o‘rtasidagi «neft ixtilofi»
Garchi ikki ittifoqchi Eronga qarshi bir safda bo‘lsa-da, taktik masalalarda kelishmovchiliklar yuzaga keldi. 7 mart kuni Isroil tomonidan Eron neft omborlariga berilgan zarbalar Oq uyga ma’qul kelmadi. Sababi oddiy: Donald Tramp ma’muriyati Eronning neft infratuzilmasini vayron qilishni emas, balki uni sog‘-omon egallab, kelajakda o‘z nazorati ostida ishlatishni istaydi. Axios nashri yozganidek: «Prezident neftni yoqish emas, balki ehtiyot qilish tarafdori».
Sizningcha, Yaqin Sharqdagi ushbu energetika urushi jahon iqtisodiyotiga qanday ta’sir ko‘rsatadi? Neft narxining ko‘tarilishi O‘zbekiston bozorida qay darajada aks etishi mumkin?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
