Креатинді көпшілік спорт залымен байланыстырады: күш, спринт, "памп," жаттығудан кейінгі қалпына келу. Бірақ биохакинг әлемінде ол басқа рөлде де көріне бастады - "ұйқы жетіспеген кезде миды уақытша ұстап тұру" деген сценарийде. Яғни, креатин кейбір жағдайларда қарапайым спорттық қоспадан гөрі, жаңадан бастаушылар үшін сынап көруге тұрарлық алғашқы "ноотроптардың" біріне айналуда.
Мәселе мынада: 2024 жылы жарияланған кездейсоқ, екі жақты қиылысу зерттеуінде ғалымдар креатин өткір ұйқысыздықтың ми соққысын жұмсарта ма, жоқ па, соны тексерді. Тәжірибені "өмірдегі ең жағымды күн" деп атауға болмайды: дені сау жас қатысушыларды шамамен 21 сағат ұйқыдан айырды. Содан кейін курс емес, бір рет, бір талпыныс - жоғары дозада креатин немесе плацебо берді.
Бұрын креатин мида өте баяу, апталап жиналады деген пікір күшті болды. Бірақ бұл істе қатысушыларға "соққы дозасы" берілді: 1 кг дене салмағына 0,35 грамм. Іс жүзінде бұл көптеген ересектер үшін шамамен 25-30 грамм. Содан кейін қатысушыларға когнитивті тесттер, сергектік тексерулері жүргізілді, сонымен қатар МР-спектроскопия арқылы мидың энергетикалық жағдайы да бағаланды.
Нәтиже көпшілік күтпеген жаққа бұрылды: ұйқысыздық аясында креатин плацебоға қарағанда ақпаратты өңдеу жылдамдығын, жедел жадыны және жалпы когнитивті тиімділікті айтарлықтай жақсартты. Яғни әдетте "ұйқы жоғалса, ми баяулайды" деген жағдайда креатин ішінара "қуат берген" көрінеді.
Неге бұлай болуы мүмкін?
Механизмді түсіндіру үшін "ми - энергияға өте мұқтаж орган" деген фактінің өзі жеткілікті. Ағза жұмсаған энергияның үлкен бөлігі миға тиесілі. Ал ұйқысыздық стресс: нейрондардан сұраныс артады, "жанармай" жылдамырақ жұмсалады, АТФ (энергияның негізгі валютасы) және фосфокреатин қорлары жиі босайды.
Креатининнің күшті жағы да осында: ол фосфокреатин қорын арттыруға көмектеседі. Фосфокреатин жылдам "қуат банкі" сияқты жұмыс істейді - ол АДФ-ны өте жылдам АТФ-ға айналдыруға қатысады. Нәтижесінде, стресс жағдайында нейрондарға "энергияны қайта зарядтау" процесі сәл жеңілдеуі мүмкін.
Зерттеуде тағы бір қызықты жайт айтылады: креатин мидағы рН төмендеуін шектей алады. Шаршау мен күйзелісте орта "қышқылдана" бастаса, нейрондардың жұмысы баяулауы мүмкін. Ал креатин жасушаларға сәл ұзағырақ "қалыпты режимде" жұмыс істеуге жағдай жасап, тепе-теңдікті сақтай алады деген пікір бар.
Максималды әсері қабылдағаннан кейін 3-4 сағаттан кейін көрініп, бірнеше сағат сақталғаны тіркелген. Бұл да қисынды: дәл осы уақыт аралығында ұйқысыздық салдарынан мидың "ең төмен түсетін" кезеңі келеді.
Бұл жердегі маңызды сызық: креатин - ұйқысыз өмір сүруге берілген лицензия емес
Креатинді "енді ұйықтамасам да болады екен" деген ойға бұру - ең дұрыс емес тұжырым. Ұйқы бәрібір қалпына келтірудің негізгі тірегі. Ал креатин мәжбүрлі ұйқысыздықта қысқа мерзімді қолдау нұсқасы ретінде қарастырылуы мүмкін. Мысалы, пойызда, ұшақта, қонақүйде нашар ұйықтадыңыз, алда жауапты кездесу, емтихан, презентация бар - мұндай жағдайларда "миға аздап тірек" болуы мүмкін.
Бірақ іс жүзіндегі ең үлкен проблема да осы: 25-30 грамм креатин моногидратын бір уақытта ішу барлық адамның асқазан-ішегімен "тыныш қабылдана бермейді." Біреуде ауырлық, диарея, іштің кебуі болуы мүмкін. Сондықтан кейбіреулер үшін "икс-күннен" 3-4 күн бұрын 5-10 граммнан бөліп ішу қисындырақ болады.
Тағы бір маңызды мәселе: кімге мұқият болу керек?
Креатин жалпы алғанда көп зерттелген қосымша болып табылады, бірақ әркімнің ағзасы бірдей емес. Бүйрек проблемалары бар, үнемі дәрі қабылдайтындар, жүрек-қан тамырлары немесе қан қысымы бойынша бақылауда жүргендер, сондай-ақ жүкті немесе бала емізетін әйелдер дәрігермен кеңеспей "соққы дозасына" ауыспауы керек. Және, әрине, бұл мәтін медициналық ұсыныстың орнын баспайды - өзіне "эксперимент" жасамас бұрын қауіпті дұрыс бағалау керек.
Juwmaq
Көптеген адамдар креатинді тек зал үшін деп ойлайды. Бірақ жаңа зерттеулер оның "ми энергиясы" жағынан да қызықты мүмкіндіктері бар екенін көрсетеді: өткір ұйқысыздық жағдайында ол кейбір когнитивті көрсеткіштерді уақытша жақсарта алады. Ең дұрысы мынау: ұйқы - бірінші орында, креатин - төтенше жағдайдағы ықтимал "Б жоспары."
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
