Grenlandiya va Daniyada minglab odamlar AQSH prezidenti Donald Trampning Grenlandiyani “qo‘lga kiritish” haqidagi bayonotlari va ehtimoliy rejalariga qarshi ko‘chaga chiqdi. Norozilik aksiyalari Grenlandiya va Daniyadagi bir qator nodavlat tashkilotlar tashabbusi bilan uyushtirilgan bo‘lib, Daniyaning turli shaharlarida (jumladan, Kopenhagenda) va Grenlandiya poytaxti Nuukda bo‘lib o‘tdi.
Namoyishlarda asosiy talab bitta: Grenlandiyaning o‘z taqdirini o‘zi belgilash huquqi hurmat qilinishi kerak. Grenlandiya uyushmalarini birlashtirgan Inuit tashkiloti rahbari Kamilla Sizing “Daniya qirolligi va Grenlandiyaning o‘z taqdirini o‘zi belgilash huquqiga hurmat talab qilamiz”, deya chiqish qildi.
Tarif tahdidi va “qo‘lga kiritish” mavzusi
OAVlar qayd etishicha, Tramp Grenlandiya AQSH milliy xavfsizligi uchun strategik ahamiyatga ega ekanini aytib, orolni egallab olish variantini istisno qilmayotgani haqida gapirgan. Shu bilan birga, Yevropa davlatlari uning rejalariga qarshi chiqsa, ular tovarlariga bojlar qo‘llanishi mumkinligi haqida xabarlar paydo bo‘ldi.
Xabarlarga ko‘ra, AQSH prezidenti Daniya, Norvegiya, Shvetsiya, Fransiya, Germaniya, Buyuk Britaniya, Niderlandiya va Finlandiya tovarlariga 1 fevraldan 10 foizlik boj joriy etilishini aytgan, 1 iyundan esa bu ko‘rsatkich 25 foizgacha oshirilishi va “Grenlandiya bo‘yicha kelishuv” bo‘lmaguncha bosim davom etishini ham tilga olgan.
Plakatlar, shiorlar va kayfiyat: “qo‘lni tort”
Kopenhagendagi aksiyada odamlar “Grenlandiyadan qo‘lingni tort”, “Yankilar, uyingga yo‘qol!” va “Grenlandiya sotilmaydi” kabi yozuvlar tushirilgan plakatlarni ko‘tarib chiqdi. Reuters’ga suhbat bergan daniyalik rejissyor Sharlotta Saks Bostrup ham grenlandiyaliklar bilan birdamlikni his qilayotganini, bu vaziyatdan chindan g‘azablanayotganini va “bunday g‘oyalar umuman paydo bo‘lishi” odamlarni hayratga solganini aytgan.
«Daniyalik bo‘lishimizga va Daniyada yashashimizga qaramay, biz grenlandiyaliklar bilan birdammiz, biz katta birdamlikni his qilyapmiz va bu vaziyatdan chinakamiga g‘azablanyapmiz. Biz hammamiz Amerika prezidentining miyasiga bunday g‘oyalar kelishi mumkinligidan hayratdamiz», – deydi Kopenhagendagi norozilik namoyishiga kelgan daniyalik rejissyor Sharlotta Saks Bostrup.
Reuters ma’lumotiga ko‘ra, grenlandiyalik siyosatchi Erik Yensen ham “birdamlikni ko‘rsatish” muhimligini ta’kidlab, Grenlandiya AQSHning bir qismi bo‘lishni istamasligini ochiq bildirgan.
«Biz birdam bo‘lib qolishimiz va Grenlandiya sotilmasligini, biz AQSHning bir qismi bo‘lishni va AQSH tomonidan anneksiya qilinishni istamasligimizni ko‘rsatishimiz juda muhim», – dedi grenlandiyalik siyosatchi Erik Yensen Reuters agentligiga.
Nuukda esa namoyish yanada simvolik tus oldi: Grenlandiya bosh vaziri Yens-Frederik Nilsen “Grenlandiya sotilmaydi” va “Biz kelajagimizni o‘zimiz belgilaymiz” degan plakatlar bilan AQSH konsulligi tomon yo‘l olgan namoyishchilar safiga qo‘shilgan.
Namoyishga chiqqan Alan Amstrup esa oddiy, ammo juda og‘ir kayfiyatni ifoda qildi: ular xavotirda, shunchaki o‘z hayotini tinch yashashni xohlaydi.
«Biz xavotirdamiz va shunchaki o‘zimiz bilan qolishni va bu yerda o‘z hayotimizni yashashni xohlaymiz», – dedi Nuukdagi norozilik namoyishiga kelgan Alan Amstrup.
85 foiz: jamoatchilik kayfiyati ham aniq
Bu mavzu atrofida jamoatchilik fikri ham bir xil yo‘nalishda: Reuters yoritgan 2025-yil yanvardagi so‘rov natijalariga ko‘ra, Grenlandiya aholisining 85 foizi hududning AQSHga qo‘shilishiga qarshi ekanini bildirgan.
Xulosa: shovqin emas, pozitsiya
Bu namoyishlar shunchaki emotsiyali miting emas — bu “biz kimmiz va kelajakni kim belgilaydi?” degan savolga ommaviy javob. Va bu javob hozircha juda ravshan: grenlandiyaliklar uchun Grenlandiya — tovar emas, savdo predmeti emas, kimningdir “xaritadagi loyihasi” ham emas. Keyingi qadamlar diplomatiyaga bog‘liq bo‘ladi, lekin odamlar bu safar signalni qattiq va baland berib qo‘ydi: o‘z taqdirini o‘zlari hal qilmoqchi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
