АҚШда бир гуруҳ конгрессменлар президент Donald Trump маъмуриятини Исроил ядро қуролига эга эканини расман тан олишга чақирди. Демократик партия вакиллари илгари сурган мазкур талаб Вашингтон сиёсатида мисли кўрилмаган қадам сифатида баҳоланмоқда. Чунки АҚШ қарийб олтмиш йилдан буён яҳудий давлатининг оммавий қирғин қуроли бўйича сиёсати юзасидан сукут сақлаб келади.
Marco Rubio номига юборилган мурожаатда демократлар АҚШ ва Исроил Эрон билан кескин қарама-қаршилик ҳолатида турган бир пайтда Тель-Авивнинг ядро қуроли бўйича ноаниқ сиёсати хавфли вазиятни янада мураккаблаштираётганини таъкидлаган.
Конгресс аъзоларига кўра, Яқин Шарқдаги ядровий мувозанат, можаро иштирокчиларининг хавф даражаси ҳамда АҚШ маъмуриятининг режалари ҳақида тўлиқ ахборот олиш Конгресснинг конституциявий вазифаси ҳисобланади. Улар Вашингтоннинг Исроилга нисбатан “мавҳумлик сиёсати” минтақада қурол тарқалишининг олдини олишга қаратилган ёндашувга жиддий тўсқинлик қилаётганини қайд этган.
Мурожаатда Исроилнинг ядровий имкониятлари, уранни бойитиш даражаси ва Эрон билан можаро фонида ядро қуролини ишлатмаслик бўйича қандайдир “қизил чизиқлар” белгиланган ёки йўқлиги ҳақида ҳам саволлар ўртага ташланган.
Шунингдек, конгрессменлар АҚШ маъмурияти Исроилдан ядро қуролидан фойдаланмаслик бўйича кафолат олган-олмагани билан ҳам қизиққан.
Демократлар фикрича, Вашингтон Буюк Британия, Франция, Ҳиндистон, Покистон, Россия, Хитой ва Шимолий Кореянинг ядро қуролига эгалигини очиқ тан олар экан, Исроилга нисбатан ҳам бир хил стандарт қўлланиши лозим.
Исроил эса 1960 йиллардан буён ядро қуролига эга экани ҳақида тахминлар мавжуд бўлса-да, буни расман тасдиқламай келади ва ўз ядровий захиралари ҳақида маълумот бермайди.
The New York Times газетаси 1973 йилдаёқ Исроил 10-20 та ядро каллагига эга бўлиши мумкинлиги ҳақида ёзган эди. Кейинчалик Исроил ядро дастурида иштирок этган олим Mordechai Vanunu мамлакатдан чиқиб кетиб, Британия матбуотига яҳудий давлатининг махфий ядро дастури ҳақида маълумотлар берган. Шундан сўнг у давлатга хиёнат қилишда айбланиб, узоқ муддатга қамалган.
Ҳужжатларга кўра, 1968 йилда Central Intelligence Agency АҚШ президенти Lyndon B. Johnsonни Исроил ядро қуроли яратгани ҳақида огоҳлантирган. Кейинчалик 1969 йилда президент Richard Nixon ва Исроил бош вазири Golda Meir ўртасида келишув тузилган. Унга кўра, Исроил ядро арсеналини расман тан олмаслик ва синов ўтказмасликка рози бўлган, АҚШ эса босимни юмшатган.
Stockholm International Peace Research Institute ҳисоботига кўра, 2025 йил январь ҳолатида Исроил тахминан 90 та ядро каллагига эга бўлган.
Шу билан бирга, Nuclear Threat Initiative маълумотларига қараганда, Исроилда ядро қуролини ташиш имконига эга сувости кемалари ва 4800-6500 километр масофага учувчи баллистик ракеталар мавжуд.
International Campaign to Abolish Nuclear Weapons ҳам Исроилни оммавий қирғин қуролига эга тўққиз давлат қаторига киритган.
Кузатувчилар фикрича, АҚШда кўплаб қонун чиқарувчиларнинг Оқ уйга бу масалада мурожаат қилаётгани мамлакатда сиёсий кайфият ўзгараётганини ва Вашингтоннинг Тель-Авивни шартсиз қўллаб-қувватлаш сиёсати тобора кўпроқ танқид қилинаётганини англатади.
The Washington Post нашрининг ёзишича, Мидлбери халқаро тадқиқотлар институти профессори Avner Cohen Исроил ядро қуроли мавзусининг жамоатчилик муҳокамасига чиқиши АҚШдаги икки йирик партия ўртасидаги кўп йиллик “ошкор қилмаслик сиёсати” издан чиқаётганини билдиришини айтган.
2025 йил 28 февраль куни Исроил АҚШ билан биргаликда Эронга қарши кенг кўламли ҳарбий ҳаракат бошлаган, аммо кўзланган мақсадга тўлиқ эриша олмагани таъкидланмоқда.
Шундан сўнг айрим таҳлилчилар Исроил Эронга қарши тактик ядро қуролидан фойдаланиши мумкинлиги ҳақида тахминларни ўртага ташламоқда.
Бу хавотирлар бежиз эмас. 2023 йил ноябрь ойида Исроилнинг Қуддус ва мерос ишлари бўйича вазири Amihai Eliyahu Ғазо секторига атом бомбасини ташлаш эҳтимолий вариантлардан бири эканини айтган эди.
Ушбу баёнотдан кейин Recep Tayyip Erdoğan International Atomic Energy Agencyни Исроилда ядровий қурол бор-йўқлигини текширишга чақирган.
2024 йилда эса америкалик сенатор Lindsey Graham АҚШнинг Японияга ядро зарбаси берганини оқлаб, Исроил ҳам Ғазога қарши шундай йўл тутиши мумкинлигини айтгани катта баҳсларга сабаб бўлган эди.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
