АҚШ-та бір топ конгрессмен президент Дональд Трамп әкімшілігін Израильдің ядролық қаруы бар екенін ресми түрде мойындауға шақырды. Демократиялық партия өкілдері ұсынған бұл талап Вашингтон саясатындағы бұрын-соңды болмаған қадам ретінде бағалануда. Өйткені АҚШ шамамен алпыс жыл бойы яһуди мемлекетінің жаппай қырып-жою қаруына қатысты саясаты бойынша үнсіздік сақтап келеді.
Марко Рубионың атына жолданған үндеуде демократтар АҚШ пен Израиль Иранмен шиеленіскен текетірес жағдайында тұрған сәтте Тель-Авивтің ядролық қару бойынша анық емес саясаты қауіпті жағдайды одан сайын күрделендіріп жатқанын атап өткен.
Конгресс мүшелерінің пікірінше, Таяу Шығыстағы ядролық тепе-теңдік, қақтығысқа қатысушылардың қауіп деңгейі, сондай-ақ АҚШ әкімшілігінің жоспарлары туралы толық ақпарат алу – Конгресстің конституциялық міндеті болып табылады. Олар Вашингтонның Израильге қатысты «түсініксіздік саясаты» аймақта қарудың таралуына жол бермеуге бағытталған тәсілге елеулі кедергі келтіріп отырғанын атап өткен.
Үндеуде Израильдің ядролық мүмкіндіктері, уранды байыту деңгейі және Иранмен қақтығыс аясында ядролық қаруды қолданбау бойынша қандай да бір «қызыл сызықтар» белгіленген бе, жоқ па деген сұрақтар да ортаға тасталды.
Сондай-ақ конгрессмендер АҚШ әкімшілігі Израильден ядролық қаруды қолданбау бойынша кепілдік алды ма, жоқ па, соны да қызықтырды.
Демократтардың пікірінше, Вашингтон Ұлыбритания, Франция, Үндістан, Пәкістан, Ресей, Қытай және Солтүстік Кореяның ядролық қаруға ие екенін ашық мойындай отырып, Израильге қатысты да бірдей стандарт қолдануы тиіс.
Израиль болса 1960 жылдардан бері ядролық қаруы бар екені туралы болжамдар болғанымен, мұны ресми түрде растамай келеді және өз ядролық қоры туралы ақпарат бермейді.
The New York Times газеті 1973 жылдың өзінде-ақ Израильдің 10-20 ядролық оқтұмсығы болуы мүмкін екені туралы жазған еді. Кейіннен Израильдің ядролық бағдарламасына қатысқан ғалым Мордехай Вануну елден кетіп, британдық баспасөзге яһуди мемлекетінің құпия ядролық бағдарламасы туралы мәліметтер берген. Содан кейін ол мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталып, ұзақ мерзімге сотталған.
Құжаттарға сәйкес, 1968 жылы Central Intelligence Agency АҚШ президенті Линдон Б. Джонсонды Израильдің ядролық қару жасағаны туралы ескерткен. Кейіннен 1969 жылы президент Ричард Никсон мен Израиль премьер-министрі Голда Меир арасында келісім жасалған. Оған сәйкес, Израиль ядролық арсеналын ресми түрде мойындамауға және сынақ өткізбеуге келіскен, ал АҚШ қысымды бәсеңдеткен.
Stockholm International Peace Research Institute есебіне сәйкес, 2025 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша Израильде шамамен 90 ядролық оқтұмсық болған.
Сонымен бірге, Nuclear Threat Initiative мәліметтеріне қарағанда, Израильде ядролық қаруды тасымалдау мүмкіндігі бар сүңгуір қайықтар мен 4800-6500 шақырым қашықтыққа ұшатын баллистикалық зымырандар бар.
International Campaign to Abolish Nuclear Weapons да Израильді жаппай қырып-жою қаруына ие тоғыз мемлекеттің қатарына қосқан.
Бақылаушылардың пікірінше, АҚШ-та көптеген заң шығарушылардың Ақ үйге бұл мәселе бойынша үндеу жолдауы елдегі саяси көңіл-күйдің өзгеріп жатқанын және Вашингтонның Тель-Авивті сөзсіз қолдау саясатының барған сайын көбірек сынға алынып жатқанын білдіреді.
The Washington Post басылымының жазуынша, Миддлбери халықаралық зерттеулер институтының профессоры Авнер Коэн Израильдің ядролық қару тақырыбының қоғамдық талқылауға шығуы АҚШ-тағы екі ірі партия арасындағы көп жылдық «жария етпеу саясатының» бұзылып жатқанын білдіретінін айтқан.
2025 жылғы 28 ақпанда Израиль АҚШ-пен бірлесіп Иранға қарсы ауқымды әскери қимыл бастаған, бірақ көзделген мақсатқа толық қол жеткізе алмағаны атап өтілуде.
Содан кейін кейбір сарапшылар Израильдің Иранға қарсы тактикалық ядролық қаруды қолдануы мүмкін екені туралы болжамдарды ортаға тастауда.
Бұл қауіптер бекер емес. 2023 жылғы қараша айында Израильдің Иерусалим және мұра істері жөніндегі министрі Амихай Элияху Газа секторына атом бомбасын тастау ықтимал нұсқалардың бірі екенін айтқан еді.
Осы мәлімдемеден кейін Режеп Тайып Ердоған International Atomic Energy Agency-ді Израильде ядролық қару бар-жоғын тексеруге шақырған.
Ал 2024 жылы америкалық сенатор Линдси Грэм АҚШ-тың Жапонияға ядролық соққы бергенін ақтап, Израильдің де Газаға қарсы солай істеуі мүмкін екенін айтқаны үлкен дауға себеп болған еді.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
