AQSHda bir guruh kongressmenlar prezident Donald Trump ma’muriyatini Isroil yadro quroliga ega ekanini rasman tan olishga chaqirdi. Demokratik partiya vakillari ilgari surgan mazkur talab Vashington siyosatida misli ko‘rilmagan qadam sifatida baholanmoqda. Chunki AQSH qariyb oltmish yildan buyon yahudiy davlatining ommaviy qirg‘in quroli bo‘yicha siyosati yuzasidan sukut saqlab keladi.
Marco Rubio nomiga yuborilgan murojaatda demokratlar AQSH va Isroil Eron bilan keskin qarama-qarshilik holatida turgan bir paytda Tel-Avivning yadro quroli bo‘yicha noaniq siyosati xavfli vaziyatni yanada murakkablashtirayotganini ta’kidlagan
Kongress a’zolariga ko‘ra, Yaqin Sharqdagi yadroviy muvozanat, mojaro ishtirokchilarining xavf darajasi hamda AQSH ma’muriyatining rejalari haqida to‘liq axborot olish Kongressning konstitutsiyaviy vazifasi hisoblanadi. Ular Vashingtonning Isroilga nisbatan “mavhumlik siyosati” mintaqada qurol tarqalishining oldini olishga qaratilgan yondashuvga jiddiy to‘sqinlik qilayotganini qayd etgan.
Murojaatda Isroilning yadroviy imkoniyatlari, uranni boyitish darajasi va Eron bilan mojaro fonida yadro qurolini ishlatmaslik bo‘yicha qandaydir “qizil chiziqlar” belgilangan yoki yo‘qligi haqida ham savollar o‘rtaga tashlangan.
Shuningdek, kongressmenlar AQSH ma’muriyati Isroildan yadro qurolidan foydalanmaslik bo‘yicha kafolat olgan-olmagani bilan ham qiziqqan.
Demokratlar fikricha, Vashington Buyuk Britaniya, Fransiya, Hindiston, Pokiston, Rossiya, Xitoy va Shimoliy Koreyaning yadro quroliga egaligini ochiq tan olar ekan, Isroilga nisbatan ham bir xil standart qo‘llanishi lozim.
Isroil esa 1960 yillardan buyon yadro quroliga ega ekani haqida taxminlar mavjud bo‘lsa-da, buni rasman tasdiqlamay keladi va o‘z yadroviy zaxiralari haqida ma’lumot bermaydi.
The New York Times gazetasi 1973 yildayoq Isroil 10-20 ta yadro kallagiga ega bo‘lishi mumkinligi haqida yozgan edi. Keyinchalik Isroil yadro dasturida ishtirok etgan olim Mordechai Vanunu mamlakatdan chiqib ketib, Britaniya matbuotiga yahudiy davlatining maxfiy yadro dasturi haqida ma’lumotlar bergan. Shundan so‘ng u davlatga xiyonat qilishda ayblanib, uzoq muddatga qamalgan.
Hujjatlarga ko‘ra, 1968 yilda Central Intelligence Agency AQSH prezidenti Lyndon B. Johnsonni Isroil yadro quroli yaratgani haqida ogohlantirgan. Keyinchalik 1969 yilda prezident Richard Nixon va Isroil bosh vaziri Golda Meir o‘rtasida kelishuv tuzilgan. Unga ko‘ra, Isroil yadro arsenalini rasman tan olmaslik va sinov o‘tkazmaslikka rozi bo‘lgan, AQSH esa bosimni yumshatgan.
Stockholm International Peace Research Institute hisobotiga ko‘ra, 2025 yil yanvar holatida Isroil taxminan 90 ta yadro kallagiga ega bo‘lgan.
Shu bilan birga, Nuclear Threat Initiative ma’lumotlariga qaraganda, Isroilda yadro qurolini tashish imkoniga ega suvosti kemalari va 4800-6500 kilometr masofaga uchuvchi ballistik raketalar mavjud.
International Campaign to Abolish Nuclear Weapons ham Isroilni ommaviy qirg‘in quroliga ega to‘qqiz davlat qatoriga kiritgan.
Kuzatuvchilar fikricha, AQSHda ko‘plab qonun chiqaruvchilarning Oq uyga bu masalada murojaat qilayotgani mamlakatda siyosiy kayfiyat o‘zgarayotganini va Vashingtonning Tel-Avivni shartsiz qo‘llab-quvvatlash siyosati tobora ko‘proq tanqid qilinayotganini anglatadi.
The Washington Post nashrining yozishicha, Midlberi xalqaro tadqiqotlar instituti professori Avner Cohen Isroil yadro quroli mavzusining jamoatchilik muhokamasiga chiqishi AQSHdagi ikki yirik partiya o‘rtasidagi ko‘p yillik “oshkor qilmaslik siyosati” izdan chiqayotganini bildirishini aytgan.
2025 yil 28 fevral kuni Isroil AQSH bilan birgalikda Eronga qarshi keng ko‘lamli harbiy harakat boshlagan, ammo ko‘zlangan maqsadga to‘liq erisha olmagani ta’kidlanmoqda.
Shundan so‘ng ayrim tahlilchilar Isroil Eronga qarshi taktik yadro qurolidan foydalanishi mumkinligi haqida taxminlarni o‘rtaga tashlamoqda.
Bu xavotirlar bejiz emas. 2023 yil noyabr oyida Isroilning Quddus va meros ishlari bo‘yicha vaziri Amihai Eliyahu G‘azo sektoriga atom bombasini tashlash ehtimoliy variantlardan biri ekanini aytgan edi.
Ushbu bayonotdan keyin Recep Tayyip Erdoğan International Atomic Energy Agencyni Isroilda yadroviy qurol bor-yo‘qligini tekshirishga chaqirgan.
2024 yilda esa amerikalik senator Lindsey Graham AQSHning Yaponiyaga yadro zarbasi berganini oqlab, Isroil ham G‘azoga qarshi shunday yo‘l tutishi mumkinligini aytgani katta bahslarga sabab bo‘lgan edi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
