Инсон мияси қандай қилиб тартибсизликдан мукаммал тизимга айланади

Узоқ вақт давомида олимлар миянинг мураккаб тузилиши туғма хусусиятми ёки ҳаётий тажриба маҳсулими деган савол устида баҳслашиб келишган. Proфессор Петер Жонас бошчилигидаги тадқиқот гуруҳи хотира архитектураси туғма совға эмас, балки нозик созлаш ва оптималлаштириш натижаси эканлигини исботлади. Олимлар ушбу жараённи ўрганиш учун нейрофизиологиядаги энг мураккаб усуллардан бири — мультиселлулар патч-кламп технологиясидан фойдаланишди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Тадқиқотчи Виктор Варгас-Барросо миянинг КА3 гиппокамп соҳасидаги саккизта тирик нейронни бир вақтнинг ўзида кузатиб, микро-тармоқ ичидаги «диалог»ни таҳлил қилди. Тажрибалар шуни кўрсатдики, чақалоқларда мия «тоза варақ» эмас, аксинча, ортиқча ва тартибсиз алоқалар билан «юкланган» бўлади. Дастлаб нейронлар ҳар қандай заиф сигналга жавоб беради, аммо вақт ўтиши билан тизим «прунинг» (қирқиш) жараёнидан ўтади.

Вояга етган мия анча танловчан бўлиб қолади: нейронни фаоллаштириш учун энди битта тасодифий импульс эмас, балки бир нечта манбадан келадиган синхрон сигнал талаб этилади. Айнан шу «катталар» тузилмаси мияга хотиранинг тўлиқсиз қисмларини тиклаш ва мураккаб образларни таниб олиш имконини беради. Математик моделлар шуни тасдиқладики, зич тартибсизликдан сийрак тузилмага ўтиш маълумотларни сақлаш ва қайта ишлаш сифатини кескин оширади.

Ушбу кашфиёт мия шунчаки ҳажм жиҳатидан ўсиб қолмай, балки ташқи дунё таъсирида ўзининг мантиқий схемасини фаол равишда қайта қуришини кўрсатади. Тадқиқот хотира билан боғлиқ нейро-ҳолатлар ва ёшга боғлиқ ўзгаришларни тушунишда муҳим пойдевор бўлиб хизмат қилади. Эндиликда олимлар «тўғри» хотира нейронлар тўпланиши эмас, балки ички алоқаларнинг нозик сайқал топиши натижаси эканлигини аниқ билишади.