Yevropada harbiy texnologiyalar bo‘yicha “tinch davr” degan gaplar sekin-asta arxivga ketyapti. Norvegiya hududida Yevropada ishlab chiqarilgan ballistik raketa prototipi ilk bor sinovdan o‘tkazildi va ekspertlar buni gipertovushli qurollanish bo‘yicha yangi bosqich boshlanishi, deb baholamoqda.
Sinovlarni Hypersonica nomli Britaniya–Germaniya qo‘shma kompaniyasi o‘tkazgani aytilmoqda. Gap shunchaki “raketa uchdi” degan oddiy yangilik emas: prototip birinchi parvozning o‘zida olti Maxdan ham yuqori tezlikka chiqib, taxminan 7,4 ming km/soatgacha tezlashgani ta’kidlandi. Ya’ni, havoda “ko‘z quvonib ulgurmaydigan” tezlik.
300 kilometrdan oshiq yo‘l va uzilishsiz parvoz
Ma’lumotlarga ko‘ra, sinov davomida raketa 300 kilometrdan ortiq masofani bosib o‘ta olgan. Ishlab chiquvchilar parvoz rejali tarzda o‘tganini, tizimlar barcha bosqichlarda barqaror ishlaganini aytishmoqda. Xususan, tezlashish paytida ham, atmosferaning zich qatlamlaridan o‘tish jarayonida ham nosozlik va uzilishlar qayd etilmagani bildirilgan.
Bu kabi sinovlarda aynan shu jihat eng muhim: chunki gipertovushli tezlik — faqat “raqam” emas, u butun boshli texnologiyaviy sinov. Tizimlar chidamasa, tezlikning o‘zi hech kimga kerak bo‘lmay qoladi.
Loyiha faqat texnik emas, siyosiy ham
Mutaxassislar ta’kidicha, bu ishlanma texnologik natija bilan birga siyosiy signal ham. Ya’ni, Yevropa o‘z xavfsizligi va geosiyosiy raqobatida “o‘zi yeta oladigan” darajani ko‘rsatishga harakat qilyapti.
Qizig‘i, Hypersonica jamoasi loyihani juda tez yuritgani bilan faxrlanyapti: chizmalardan tortib, ishga tushirishgacha bor-yo‘g‘i to‘qqiz oy ketgan. Kompaniya “biz shunday tezlik bilan ishlayapmizki, texnologiya yaratish muddati va xarajatlari haqidagi eski tasavvurlarni qayta ko‘rib chiqishga to‘g‘ri keladi” degan mazmunda fikr bildirgan.
2029 yil rejasi va arzonlashtirish va’dasi
Hypersonica 2029 yilgacha modulli tizim asosida birinchi Yevropa gipertovushli zarba tizimini tayyorlashni rejalashtirayotganini ham qayd etgan. Ularga ko‘ra, modulli yondashuv ishlab chiqish xarajatlarini keskin pasaytirishga yordam beradi — hatto 80 foizdan ko‘proqqa kamaytirish imkoni haqida gap ketyapti.
Eng katta urg‘u qilingan nuqtalardan biri — bu jarayonda AQSH yordami talab etilmagani. Bu esa Yevropaning texnologik mustaqilligi va avtonom imkoniyatlari haqida signal sifatida ko‘rsatilmoqda.
Shuningdek, arzonlashtirish maqsadi sabab, bunday raketalarni yaratish harbiy budjeti cheklangan davlatlar uchun ham nisbatan qulayroq bo‘lishi mumkinligi aytiladi. Ya’ni, “faqat ulkan davlatlar o‘yini” bo‘lib qolmasligi ham mumkin.
“Oreshnik”ga javob degan baholar ham bor
Yevropadagi ba’zi OAVlar ushbu ishlanmani Rossiyaning “Oreshnik”iga javob sifatida talqin qilmoqda. Shu bilan birga, qator davlatlar o‘z ballistik dasturlarini sezilarli tezlashtirayotgani haqida ham fikrlar aytilmoqda.
Xulosa shu: Yevropa maydonida gipertovushli texnologiyalar endi laboratoriya temasi emas — real raqobat mavzusi. Va bu tendensiya tezlashsa, yaqin yillarda qit’ada “kim tezroq, kim aniqroq, kim arzonroq” degan katta o‘yin yanada qizib ketishi ehtimoli katta.
