Висконсин-Медисон университети тадқиқотчилари синтетик биология ёрдамида инсоният тарихидаги бебаҳо илмий кашфиётга қўл уришди. Олимлар бундан 3,2 миллиард йил аввал мавжуд бўлган энг қадимги ферментни лаборатория шароитида қайта жонлантиришди. Nature Communications журналида эълон қилинган ушбу изланиш Ерда ҳаёт қандай пайдо бўлганини тушунишда янги даврни бошлаб беради.
Нитрогеназа: Ҳаётнинг асосий «меъмори»
Тадқиқот марказида нитрогеназа ферменти туради. Ушбу биологик восита атмосферадаги азотни тирик организмлар ўзлаштира оладиган шаклга ўтказиб беради. Профессор Бетул Качарнинг таъкидлашича, айнан шу ферментсиз биз билган биосфера ва ҳаёт шаклларининг пайдо бўлиши мутлақо имконсиз эди.
Эволюцион реконструкция: 3 миллиард йил аввалги лаборатория
Олимлар анъанавий геологик қазилмалардан фарқли равишда, «тескари эволюция» усулини қўлладилар. Улар замонавий нитрогеназаларнинг тузилиши асосида унинг қадимги «аждоди» моделини яратдилар ва уни тирик бактериялар геномига жойлаштирдилар.
Муҳит: Бу тажриба Ерда ҳали кислород бўлмаган, атмосфера метан ва карбонат ангидридга бой бўлган илк даврларда ҳаёт қандай тирик қолганини кўрсатиб берди.
Изотоп излари: Тадқиқотчилар ферментлар тоғ жинсларида қолдирадиган кимёвий «имзо» — изотоп сигнатураларини ўрганишди.
Миллиард йиллар ўзгартира олмаган механизм
Энг ҳайратланарли жиҳати шундаки, қадимги ва замонавий нитрогеназаларнинг ДНК тузилишида катта фарқлар бўлса-да, уларнинг азот билан ишлаш механизми миллиардлаб йиллар давомида деярли ўзгаришсиз қолган.
Ишончли кўрсаткич: Бу кашфиёт қадимги тоғ жинсларидаги кимёвий белгилар биологик фаолликнинг ҳақиқий ва ишончли исботи эканини тасдиқлади.
Космик истиқбол: Эндиликда астробиологлар бошқа сайёраларда ҳаёт изларини қидиришда айнан мана шундай «эталон» биосигнатуралардан фойдаланишлари мумкин бўлади.
Ушбу тадқиқот нафақат ўтмишимизга назар ташлаш, балки келажакда ўзга сайёраларда ҳаёт изларини топиш учун мустаҳкам пойдевор яратди.
Сизнингча, ердан ташқаридаги ҳаётни қидиришда кимёвий излар энг тўғри йўлми ёки илмий фантастикадагидек жонли мавжудотларни учратиш эҳтимоли юқорими?
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
