Viskonsin-Medison universiteti tadqiqotchilari sintetik biologiya yordamida insoniyat tarixidagi bebaho ilmiy kashfiyotga qo‘l urishdi. Olimlar bundan 3,2 milliard yil avval mavjud bo‘lgan eng qadimgi fermentni laboratoriya sharoitida qayta jonlantirishdi. Nature Communications jurnalida e’lon qilingan ushbu izlanish Yerda hayot qanday paydo bo‘lganini tushunishda yangi davrni boshlab beradi.
Nitrogenaza: Hayotning asosiy «me’mori»
Tadqiqot markazida nitrogenaza fermenti turadi. Ushbu biologik vosita atmosferadagi azotni tirik organizmlar o‘zlashtira oladigan shaklga o‘tkazib beradi. Professor Betul Kacharning ta’kidlashicha, aynan shu fermentsiz biz bilgan biosfera va hayot shakllarining paydo bo‘lishi mutlaqo imkonsiz edi.
Evolyutsion rekonstruksiya: 3 milliard yil avvalgi laboratoriya
Olimlar an’anaviy geologik qazilmalardan farqli ravishda, «teskari evolyutsiya» usulini qo‘lladilar. Ular zamonaviy nitrogenazalarning tuzilishi asosida uning qadimgi «ajdodi» modelini yaratdilar va uni tirik bakteriyalar genomiga joylashtirdilar.
- Muhit: Bu tajriba Yerda hali kislorod bo‘lmagan, atmosfera metan va karbonat angidridga boy bo‘lgan ilk davrlarda hayot qanday tirik qolganini ko‘rsatib berdi.
- Izotop izlari: Tadqiqotchilar fermentlar tog‘ jinslarida qoldiradigan kimyoviy «imzo» — izotop signaturalarini o‘rganishdi.
Milliard yillar o‘zgartira olmagan mexanizm
Eng hayratlanarli jihati shundaki, qadimgi va zamonaviy nitrogenazalarning DNK tuzilishida katta farqlar bo‘lsa-da, ularning azot bilan ishlash mexanizmi milliardlab yillar davomida deyarli o‘zgarishsiz qolgan.
- Ishonchli ko‘rsatkich: Bu kashfiyot qadimgi tog‘ jinslaridagi kimyoviy belgilar biologik faollikning haqiqiy va ishonchli isboti ekanini tasdiqladi.
- Kosmik istiqbol: Endilikda astrobiologlar boshqa sayyoralarda hayot izlarini qidirishda aynan mana shunday «etalon» biosignaturalardan foydalanishlari mumkin bo‘ladi.
Ushbu tadqiqot nafaqat o‘tmishimizga nazar tashlash, balki kelajakda o‘zga sayyoralarda hayot izlarini topish uchun mustahkam poydevor yaratdi.
Sizningcha, yerdan tashqaridagi hayotni qidirishda kimyoviy izlar eng to‘g‘ri yo‘lmi yoki ilmiy fantastikadagidek jonli mavjudotlarni uchratish ehtimoli yuqorimi?
