Әлемде білім беру жүйесі түбегейлі өзгерістер алдында тұр. Lumina Foundation және Gallup жүргізген «Мемлекеттік жоғары білім зерттеуі 2026» зерттеуі көрсеткендей, жасанды интеллект (ЖИ) қазірдің өзінде көптеген американдық студенттердің өмірінде ажырамас бөлікке айналған. Алайда, бұл қарқынды даму университеттердегі қолданыстағы ережелермен мүлдем сәйкес келмейді.
Зерттеу нәтижелеріне сәйкес, студенттердің 57%-ы ЖИ құралдарын апта сайын немесе одан жиі пайдаланады. Олардың 20%-ы бұл технологияны күнделікті қолданады. Яғни, ЖИ студенттер үшін Google немесе калькулятор сияқты қарапайым құралға айналып үлгерген.
Пайдалану мақсаттары да өте кең. Мысалы, студенттердің 64%-ы тапсырманы түсінбегенде ЖИ-ға жүгінеді. 60%-ы үй тапсырмаларын тексеруде оны қолданады. Сонымен қатар, 54% студенттер мәтіндерді өңдеу және сапасын арттыру үшін ЖИ-ды пайдаланса, 49% курстық жұмыстар мен эсселерге идеялар жасауда оған сүйенеді.
Қызығы, гендерлік айырмашылық та айқын байқалады: ерлер ЖИ-ды әйелдерге қарағанда белсендірек қолданады. Мысалы, күнделікті қолданушылар арасында ерлер 27%-ды құраса, әйелдерде бұл көрсеткіш 17%-ды құрайды. Әсіресе, бизнес, IT және инженерлік салаларда білім алатын студенттер арасында ЖИ өте танымал.
Алайда, негізгі мәселе — ережелердің артта қалып жатқандығында. Студенттердің 53%-ы университеттерде ЖИ не тыйым салынған, не мүлдем ұсынылмайтынын айтады. Тек 7% студенттер ғана университеттер бұл технологияны қолдануды қолдайтынын білдірген. Ең қызығы, студенттердің жартысынан көбі білім беру процесінде ЖИ бойынша нақты ережелердің мүлдем жоқ екенін мойындаған.
Бұл жағдай тек АҚШ-пен шектелмейді. Stanford HAI дайындаған «AI Index 2026» есебіне сәйкес, АҚШ-та студенттердің 80%-дан астамы, Ұлыбританияда болса 95%-ы бағалау жұмыстарында ЖИ-ды белсенді пайдалануда.
Мамандар бұл жағдайға екі түрлі қарайды. Бір жағынан, ЖИ уақытты үнемдейді және оқу процесін жеңілдетеді. Екінші жағынан, «жалған құзыреттілік» қаупі туындауда — яғни студенттер нақты білім емес, құралға тәуелді дағдыларды меңгеруде. Егер ЖИ болмаса, олар тәуелсіз жұмыс істеуде қиналуы мүмкін.
Зерттеу авторлары өте нақты қорытынды шығарады: студенттер қазірдің өзінде жасанды интеллект әлемінде өмір сүруде, ал университеттер әлі де ескі жүйеде қалып қойған.
Сондықтан мамандар білім беру мекемелерін түбегейлі тыйымдардан бас тартып, жасанды интеллектті дұрыс және саналы түрде интеграциялауға шақыруда. Яғни, студенттерге ЖИ-мен жұмыс істеу мәдениетін, этикалық шектеулерді және сыни ойлауды үйрету — бүгінгі күннің ең өзекті міндетіне айналуда.
