Қырғызстанның саяси алаңында нағыз «жер сілкінісі» орын алды. Елдегі ең ықпалды тұлғалардың бірі, ұлттық қауіпсіздік жүйесін ұзақ уақыт басқарған Қамшыбек Ташиев енді заң алдында жауап беретін болды.
Бір кездері сыбайлас жемқорлыққа қарсы аяусыз күрес жариялаған «генерал» бүгінде ауыр қылмыстар жасады деп күдіктелуде. Zamin.uz көрші елдегі осы шулы процестің егжей-тегжейін зерттеді.
Күтпеген қылмыстық іс және тергеу
Қырғызстан Ұлттық қауіпсіздік мемлекеттік комитетінің бұрынғы төрағасы Қамшыбек Ташиевке қатысты ресми айып тағылды. Ол мемлекеттік билікті күшпен басып алуға әрекеттенді және қызметтік өкілеттігін асыра пайдаланды деп айыпталуда.
Қазіргі таңда саясаткерге қатысты «ешқайда кетпеу» туралы қолхат түріндегі бұлтартпау шарасы қолданылды. Бұл іспен елдің Ішкі істер министрлігі айналысуда.
Ташиевтің жауабы: «Мен кінәлі емеспін»
Жауап алу процестерінен кейін Ташиев әлеуметтік желілер арқылы өз жақтастарына үндеу жолдады. Ол өзіне тағылған айыпты мүлдем мойындамайды және сот процесінде ақиқаттың орнайтынына сенім білдіруде.
«Мен өзіме қатысты қозғалған қылмыстық іс бойынша сіздерге үндеу жолдауды жөн көрдім. Осы қылмыстық істе өзімді толыққанды қорғау мүмкіндігіне иемін.
Мен кінәлі емеспін және, Құдай қаласа, ақталып шығамын. Кінәлілер жазаланады, кінәсіздер ақталады, өйткені мемлекет басшысы елімізде әділ сот жүйесін құру үшін күш салуда», – деп жазды саясаткер Facebook әлеуметтік желісіндегі парақшасында.
Сондай-ақ, ол жақтастарын кез келген шерулерден бас тартуға және тек заң аясында әрекет етуге шақырды.
Тандемнің ыдырауы: Достық аяқталды ма?
Садыр Жапаров пен Қамшыбек Ташиев он жылдан астам уақыт бойы ажырамас саяси серіктестер болып саналды. 2020 жылғы төңкерістен кейін олар бірлесіп мемлекет тізгінін қолға алған еді.
Алайда, соңғы оқиғалар бұл «темір тандемнің» арасына сызат түскенін көрсетіп отыр.
Ағымдағы жылдың ақпан айында Ташиевтің күтпеген жерден қызметінен босатылуы көпшілікте сұрақ тудырған болатын. Депутат Эльвира Сурабалдиеваның айтуынша, бұған Ташиевтің мемлекеттік төңкеріс ұйымдастыруға деген талпынысы себеп болуы мүмкін.
«Президент – кеңпейіл адам. Президентке қазір өте қиын, өйткені жақын досы оны қызметінен шеттетуге тырысқан.
Үлкен ықтималдықпен, бұл Ташиевтің жұмыстан босатылуының негізгі себебі болды», – деген депутат.
Президент Жапаров та өз сұхбаттарында заң алдында кез келген достық пен туыстықтың екінші орында екенін, ақиқатты тергеу анықтайтынын мәлімдеген.
Саяси рейтингтер шайқасы
Сарапшылардың пікірінше, бұл шиеленістің артында саяси ықпалға таласу жатыр. Соңғы сауалнамалар Ташиевтің рейтингі 22 пайызға дейін көтерілгенін, ал Жапаровқа деген сенім 35-38 пайыз шамасында екенін көрсеткен.
2027 жылғы президенттік сайлау жақындап келе жатқан тұста, мұндай бәсекелестік жағдайды одан сайын ушықтырып тұр.
Елде әлі ресми түрде президенттік дода басталған жоқ, бірақ кейбір саясаткерлер мерзімінен бұрын сайлау өткізу бастамасын көтере бастады.
9 ақпанда, Ташиев жұмыстан босатылғанға дейін бір күн бұрын Жапаров пен Қырғызстан парламентінің спикері Нұрланбек Тұрғынбек ұлына «шұғыл түрде жаңа президенттік сайлау өткізу бастамасымен шығу» туралы өтініш келіп түседі. Құжатқа 75 адам қол қойған, олардың арасында елдің бұрынғы премьер-министрлері, парламенттің бұрынғы депутаттары және қоғам қайраткерлері болды.
Осыдан кейін Қырғызстанның ішкі істер министрлігі жаппай тәртіпсіздіктер ұйымдастыру фактісі бойынша қылмыстық іс қозғады, аталған өтінішке қол қойғандардың бірнешеуі қамауға алынды. Олардың арасында Ташиевтің жақтастары да бар еді.
10 ақпанда Ташиев қызметінен босатылады. Садыр Жапаров бұл шешімін қоғамдағы жікке бөлінудің алдын алу ниетімен түсіндірген.
Оның айтуынша, дау парламентте басталған: онда депутаттарды жақтарға бөлу, «генералмен» қорқыту, содан кейін мерзімінен бұрын сайлау өткізу үшін қол жинау басталған.
«Мен осы жедел шешіміммен, керісінше, досымды аман сақтап қалдым деп есептеймін. Өйткені оның жанында болғандар… досымды тура жолдан адастырған… Бұл мемлекеттік аппарат қызметкерлері мен қоғам арасында жікке бөлінуге, сондай-ақ ықтимал қақтығыстарға алып келуі мүмкін еді.
Конституция президенттің мойнына мемлекеттің тұтастығын, халық пен мемлекеттік қызметшілердің бірлігін сақтау міндетін жүктейді. Мен бұл міндетті қатаң орындадым.
Өйткені мемлекет пен бүкіл халықтың мүддесі қызметтен де, достықтан да жоғары», – деген еді Жапаров.
Ташиевтер отбасы және «отын дауы»
Қамшыбек Ташиев ҰҚМК басшылығынан кеткеннен кейін, оның отбасы мүшелерінің үстінен «қара бұлт» үйіріле бастады. Салық қызметі мен құқық қорғау органдары «Қырғыз мұнай-газ» компаниясына тиесілі қаражаттың жымқырылуы бойынша қылмыстық іс ашты.
Қаржылық шығын: Тергеу мәліметтеріне сәйкес, мемлекетке келтірілген шығын көлемі 4,1 миллиард сумды (шамамен 46 млн АҚШ доллары) құрайды.
Қамауға алулар: Осы іс аясында Ташиевтің туысы Байғазы Матисақов және оның інісі, бұрынғы депутат Шоирбек Ташиев қамауға алынды. Олар да өздеріне тағылған айыптарды жоққа шығаруда.
Бір кездері басқаларды «құстыру» (мемлекетке ақшаны қайтарту) науқанымен қорқытқан отбасы, ендігі кезекте өзі сол жүйенің нысанасына айналды. Қырғызстандағы бұл саяси драманың қалай аяқталатыны әзірге белгісіз, бірақ жағдайдың өте күрделі екені анық.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
![[img]https://zamin.uz/uploads/posts/2026-04/1da7ed71](/uploads/mini/category/74/c23718e032_3ed2968d25d2a4c00b48f84a0bee0aba_o.jpg)
