Таяу Шығыс аймағындағы геосаяси жағдай өте шиеленісті және тұрақсыз болып тұрған шақта, екі ірі мұсылман мемлекеті арасындағы әскери ынтымақтастық жаңа деңгейге көтерілді. Беделді Reuters ақпарат агенттігінің үкіметтік және қауіпсіздік органдарындағы сенімді дереккөздеріне сүйене отырып хабарлауынша, Пәкістан Сауд Арабиясына 8 мың әскери қызметкерден тұратын әскер мен заманауи жойғыш ұшақтар эскадрильясын аттандырды.
Бүкіл әлем назарында тұрған АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы қарулы қақтығыстары аясында жүзеге асырылған бұл қадам Эр-Рияд корольдігінің қорғаныс қуатын және әуе шекарасының қауіпсіздігін күрт күшейтуге бағытталған.
Қытай технологиясы және Пәкістанның ядролық қалқаны
Мәліметтерге сәйкес, ағымдағы жылдың сәуір айында Исламабад Сауд Арабиясына Қытаймен бірлесіп өндірілген 16 дана заманауи JF-17 Thunder жойғыш ұшақтарын және озық ұшқышсыз ұшу аппараттары (дрондар) кешенін жеткізген. Сондай-ақ, Сауд қорғанысын қамтамасыз ету үшін Қытайдың танымал HQ-9 әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелері де жіберілген. Бұл күрделі әскери техника мен кешендерді Пәкістан армиясының арнайы дайындықтан өткен білікті мамандары басқаруда, ал операцияның барлық қаржылық шығындарын Сауд Арабиясы толығымен өз мойнына алған.
Мұндай ауқымды әскери көмек өздігінен пайда болған жоқ. Естеріңізге сала кетейік, 2025 жылдың қыркүйегінде Сауд Арабиясы мен Пәкістан арасында қорғаныс саласында тарихи және стратегиялық келісімге қол қойылған болатын. Эр-Риядта Сауд тақ мұрагері ханзада Мұхаммед бен Салман мен Пәкістан Премьер-министрі Шахбаз Шариф бекіткен бұл құжатқа сәйкес, тараптардың біріне жасалған шабуыл — екі мемлекетке де жасалған шабуыл ретінде қабылданады.
Пәкістан ислам әлеміндегі жалғыз ядролық қаруы бар мемлекет саналады. Халықаралық саяси сарапшылардың пікірінше, бұл одақтастық келісім арқылы Сауд Арабиясы іс жүзінде Пәкістанның «ядролық қару қорғаныс қолшатыры» астына алынғанын білдіреді. Ақ үйдің Таяу Шығыстағы ең жақын серіктестерінің бірі болған Сауд Арабиясының Вашингтонды айналып өтіп, Пәкістанмен мұндай қатаң келісім жасасуы, корольдіктің АҚШ-тың қауіпсіздік кепілдіктеріне деген сенімінің айтарлықтай төмендегенін көрсетеді.
Келісім үшін алғашқы маңызды сынақ
Ағымдағы жылдың 28 ақпанында АҚШ пен Израиль одақтастығында Иран аумағына ауқымды әскери соққылар басталғаннан кейін, ресми Тегеран да Вашингтонның аймақтағы жақын серіктестеріне, атап айтқанда, Сауд Арабиясындағы ірі әскери және өнеркәсіптік нысандарға зымыран мен дрондар арқылы жауап соққыларын жолдады.
Міне, осы сұрапыл қақтығыс Исламабад пен Эр-Рияд арасындағы әскери пакт үшін нағыз сынақ болды. Пәкістан тарапынан шұғыл түрде көп мыңдық армия мен жауынгерлік ұшақтардың Сауд Арабиясына жіберілуі — Исламабадтың өз серіктесіне берген уәдесін толық орындағанын көрсетеді.
Екінші тараптың пікірі: Мәселеге тек геосаясат призмасынан қарамау керек
Reuters ақпарат агенттігінің бұл хабарына қатысты пікір білдірген Пәкістанның беделді Pakistan Today басылымы жағдайға басқаша көзқараспен қарауда. Басылым дереккөздерінің айтуынша, әскерлердің Сауд Арабиясына кіргізілуін тек бүгінгі соғыс пен геосаяси дағдарыстармен байланыстыру — екі мемлекет қарым-қатынасының түпкі мәнін дұрыс түсінбеушілік. Олардың пікірінше, бұл күштерді орналастыру операциясы алдын ала жоспарланған, ал екі ел арасындағы байланыстар тек әскери мүдделерге ғана емес, сонымен қатар ғасырлық діни, мәдени, саяси және берік экономикалық байланыстарға негізделген.
Қазіргі уақытта Пәкістан тек әскери тарап ретінде ғана емес, сонымен қатар АҚШ/Израиль мен Иран арасындағы қарулы қақтығыстарды тоқтату үшін белсенді делдалдық миссияны да атқаруда. Аймақта бейбітшілік орнатуға бағытталған жоғары деңгейдегі дипломатиялық келіссөздер де дәл Исламабадтың төрағалығымен өтуде.
Сауд Арабиясы да бұл соғыста ресми түрде бейтарап мәртебені сақтап тұр. Алайда корольдік аумағында АҚШ-тың ірі әскери базаларының болуы оның бейтараптығына күмән келтіруде. Сонымен қатар, әлемдік баспасөзге тараған ақпараттарға сәйкес, Иранның соққыларына жауап ретінде Сауд Арабиясы ағымдағы жылдың наурыз айында құпия түрде парсы мемлекетіне қарсы қарсы соққылар ұйымдастырған.
Таяу Шығыс үшін жаңа «Хельсинки моделі»
Болашаққа көз жүгіртсек, Сауд Арабиясы бұл жаһандық қақтығыс аяқталғаннан кейін, Таяу Шығыс мемлекеттері мен Иран арасында өзара шабуыл жасамау туралы жалпы бейбітшілік пактісін жасау идеясын белсенді талқылауда. Эр-Рияд үкіметі өткен ғасырда, яғни «қырғи-қабақ соғыс» кезеңінде Еуропадағы күшті саяси шиеленісті бәсеңдетуге қызмет еткен 1970 жылдардағы танымал Хельсинки процесін Таяу Шығыс бейбітшілігі үшін әлеуетті және ең қолайлы модель ретінде қарастыруда.
Сіздіңше, Пәкістанның Сауд Арабиясына әскери күш жіберуі аймақтағы соғыс отын бәсеңдетуге қызмет ете ме, әлде жағдайды одан сайын күрделендіре ме?
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
