Ресейлік сарапшы: Ресей өзбектерсіз өмір сүре алады, ал Өзбекстан Ресейсіз өмір сүре ала ма?

Еуразиялық талдау клубының басшысы Никита Мендкович Өзбекстанның демографиялық өсімі, ішкі еңбек нарығының әлеуеті және сыртқы еңбек көші-қонының перспективаларына арналған талдауын жариялады. Онда маман Өзбекстандағы жұмыс күшінің артуы жағдайында Ресей Федерациясымен экономикалық және еңбек қатынастарының қандай маңызға ие екендігі туралы өз пікірін білдірді.

Мақалада келтірілген сандар, әсіресе Батыс елдерінің квоталарының шектеулілігі және көші-қонды әртараптандырудағы қиындықтар сарапшылар арасында түрлі пікірталастар тудыруда.

Демографиялық қысым: Ішкі нарық жұмыс орындарымен қамтамасыз ете ала ма?

Сарапшы Өзбекстандағы жыл сайынғы демографиялық өсім мен жаңа жұмыс орындарының арақатынасына тоқталды:

• Жастардың нарыққа келуі: Мендковичтің айтуынша, жыл сайын елде 600 мыңға жуық жас еңбек нарығына қосылуда, ал 2030 жылға қарай бұл сан жылына 1 миллионға жетеді деп күтілуде;

• Ішкі мүмкіндіктер: Инвестициялар және сауда министрлігінің деректеріне сүйене отырып, сарапшы республикада жылына 290 мыңға жуық жаңа жұмыс орны ашылып жатқанын, ал қалған бөлігі жұмыспен қамту мәселесінде қиындықтарға тап болатынын атап өтеді;

• Су және климат факторы: Автор аймақтағы су ресурстарының тапшылығына байланысты ауыл шаруашылығында да жұмыс орындарын сақтап қалу қиындайтынын болжайды.

Неліктен Батыс бағыттары шешім бола алмайды?

Соңғы уақытта көші-қон бағыттарын Еуропа мен Азияның дамыған елдеріне бұру әрекеттері сарапшы тарапынан математикалық тұрғыдан талданды:

• Еуропалық квоталар өте аз: Ұлыбританияның маусымдық ауыл шаруашылығы квотасы жылына небәрі 10–12 мың орынды құраса, Оңтүстік Корея мен Жапония жылына барлығы 6–7 мың жұмысшыны қабылдайды;

• Тілдік кедергі және біліктілік талабы: Германия мен Еуропалық Одақ нарықтарында жұмыс істеу үшін B1/B2 тіл сертификаты және кәсіби біліктілік талап етіледі, бұл аймақтардан келіп жатқан жастардың көпшілігі үшін күрделі кедергі болып қалуда;

• 5–7 пайыздық қамту: Сарапшының пікірінше, жаңа балама бағыттар жыл сайынғы еңбек ағынының небәрі 5–7 пайызын ғана қамти алады, ал негізгі ағын бәрібір дәстүрлі нарықта қалуға мәжбүр.

Ресей нарығы: Сандар және тараптардың орны

Есепте келтірілгендей, қазіргі таңда сыртқы еңбек көші-қоны көрсеткіштерінде Ресей бағыты әлі де негізгі үлесті иеленіп отыр:

• Қаржылық ағын: Еңбек мигранттары тарапынан Өзбекстанға жіберілетін ақша аударымдарының 70 пайыздан астамы дәл Ресейдің үлесіне тиесілі;

• Бос жұмыс орындары: Шетелдегі қолжетімді бос жұмыс орындары ұсынысының шамамен 85 пайызы Ресей кәсіпорындары тарапынан берілуде;

• Мәскеудің таңдау мүмкіндігі: Сарапшының пікірінше, Ресей нарығы да автоматтандыру (роботтандыру) және басқа мемлекеттерден (Үндістан және т.б.) жұмыс күшін тарту арқылы балама жолдарды қарастыруда, сондықтан мигранттардың бәсекеге қабілеттілігі маңызды факторға айналады.

Сарапшының ұсыныстары және саяси талаптар

Никита Мендкович Өзбекстан тарапынан Ресей нарығында өз орнын сақтап қалу үшін мектептерде орыс тілін тереңдетіп оқытуды, заңнамалық курстарды ұйымдастыруды және интеграциялық процестерді жеделдетуді (атап айтқанда, ЕАЭО-ға мүше болуды) алға тартты.

Алайда сарапшының мұндай біржақты және қатаң ұстанымы әлеуметтік желілерде елдің ұлттық мүдделері мен экономикалық тәуелсіздігі тұрғысынан көптеген пікірталастар тудыруда. Экономистер мұндай қауіпті тұжырымдарға қарамастан, Өзбекстан ішкі өнеркәсіпті дамыту, кәсіптік білім беруді жаңғырту және экономиканы әртараптандыру арқылы өз мәселелерін дербес шешу әлеуетіне ие екенін атап өтуде.