Шәй әлемдегі ең танымал сусындардың бірі болып табылады, ал оның өндірісі кең аумақтарға таралған. Халықаралық нарықта кейбір елдер көлем және нарық үлесі бойынша көш бастап тұрса, басқалары өсім қарқыны немесе мамандандырылған сегменттерімен ерекшеленеді.
Халықаралық шай комитетінің (International Tea Committee) деректеріне сәйкес, 2024 жылы әлемде жалпы шай өндірісі шамамен 7,05 миллион тонна болған. Осы көлемнің жартысына жуығы — 3,74 миллион тонна — Қытайға тиесілі.
Қытайдан басқа, Үндістан да шай нарығында маңызды рөл атқарады: ол 1,28 миллион тонна шай өндірген. Үшінші орында шамамен 0,6 миллион тонна өніммен Кения тұр.
Үздік 5 ел қатарына сондай-ақ Түркия (0,27 миллион тонна) және Шри-Ланка (0,26 миллион тонна) кіреді. Алдыңғы қатарлы өндірушілер қатарында Вьетнам, Индонезия және Жапония да бар.
Өзбекстанда шай нарығының негізгі бөлігі импорт арқылы қамтамасыз етіледі. Жергілікті өндірісте негізінен импорттық жапырақтарды араластыру, өңдеу және орау басым. Жергілікті шай өсіру жобалары бар, бірақ олар әлі ірі өндіріс көлеміне жеткен жоқ — көбінесе тәжірибе және жоспарлау кезеңінде.
2024 жылы Өзбекстан 33 378 тонна шай импорттап, оның құны 50,6 миллион доллар болған. Негізгі жеткізушілер: Қытай (26 806 т), Кения (1 651 т), Иран (1 271 т), Үндістан (965 т) және Ресей (578 т). Қаңтар–қараша аралығында импорт 30 204 тонна (45,2 млн доллар) құрады, бұл Өзбекстанда тұтынылатын шайдың көп бөлігі шетелден келетінін көрсетеді.
Бұған дейін, 2018 жылы елде шай плантацияларын құру, жалпы аумақты 283 гектарға жеткізу және 2025 жылға қарай жылына 189 тонна өндіру жоспарлары жарияланған еді. 2022 жылы кейбір жапон шай түрлері Өзбекстан жағдайында сынақтан өткізілген және таулы, тау етегі аймақтарда алқаптар құру жоспары қаралған.
Ресей шай тұтыну бойынша әлемде көшбасшы болып табылса да, өндіріс жағынан артта қалып келеді. Мысалы, 2024 жылы Ресейде тек 113 мың тонна шай өндірілген, оның көп бөлігі импортталған жапырақтарды қайта өңдеу есебінен алынған. Краснодар өлкесінде 373 тонна шай жиналған.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
