Qirg‘izistonda so‘nggi kunlar siyosiy sahnada katta rezonans bergan qaror bilan yodda qoldi: Qirg‘izistonda Qamchibek Tashiyevning kutilmaganda lavozimdan ozod etilgani turli savollar va taxminlarni kuchaytirdi. Gap shundaki, u faqat bir idora rahbari emas, balki davlat xavfsizlik vertikalida og‘ir “vazn”ga ega shaxs sifatida qaralardi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, 10-fevral kuni Sadir Japarov imzolagan farmon bilan Tashiyevning Vazirlar Mahkamasi raisi o‘rinbosari — Milliy xavfsizlik davlat qo‘mitasi raisi sifatidagi vakolatlari muddatidan oldin tugatilgan. Shu qaror ortidan qo‘mita tizimidagi bir qator rahbarlar almashinuvi haqida ham ma’lumotlar tarqadi — bu esa “oddiy kadr o‘zgarishi” degan ssenariydan ko‘ra, kattaroq manzarani ko‘rsatadi.
Eng qiziq nuqta: rasmiy izohda qaror “jamiyatda bo‘linishga yo‘l qo‘ymaslik, aksincha birdamlikni mustahkamlash” kabi tushuntirishlar bilan bog‘lanadi. Lekin siyosatda “bir jumlada hamma narsa joyiga tushib qoldi” degan holat kam uchraydi — ayniqsa xavfsizlik blokida.
Markaziy Osiyo bo‘yicha tahlilchilar esa bu voqeani xavfsizlik tizimidagi qattiqroq qayta markazlashuv bilan bog‘lamoqda. Masalan, xavfsizlik arxitekturasida to‘liq qayta qurish — ayrim xizmatlarni ajratib chiqish, prezidentga to‘g‘ridan to‘g‘ri bo‘ysunuvchi yangi tuzilmalar shakllantirish, ta’sirli lavozimlardagi shaxslarni almashtirish — “ishonch inqirozi” degan tushunchaga yaqin manzara paydo qiladi. Ya’ni hokimiyatning eng sezgir qismi — xavfsizlik elitasi — haddan tashqari mustaqillashib ketmasin, degan signal sifatida ko‘riladi.
Shu kontekstda siyosatshunos Otabek Akromovning fikridagi asosiy g‘oya shunday: xavfsizlik elitasining alohida siyosiy kanallar orqali “o‘z o‘yini”ni boshlashi haqidagi shubhalar prezident uchun strategik xavfga aylanishi mumkin. Bu yerda gap shaxs haqida emas, mexanika haqida — tizim kimning qo‘lida qattiqroq jamlanishi haqida.
Yana bir “og‘riqli” nuqta — prezidentlik muddati mavzusi. Tahlilga ko‘ra, 2021 yilgi konstitutsion o‘zgarishlardan keyin muddat masalasi atrofidagi har qanday ochiq muhokama rejim uchun beqarorlik omili bo‘lib ko‘rinishi mumkin. Shu sabab, hokimiyat “qo‘ldan chiqib ketishi mumkin bo‘lgan” har qanday ta’sir markazini oldindan nazoratga olishga urinadi, degan qarashlar ham bor.
Albatta, bularning barchasi taxmin va talqinlar. Rasmiy hujjatda esa fakt bitta: Tashiyevning vakolati muddatidan oldin tugatildi. Qolgani — siyosatning klassikasi: katta qarorlardan keyin savollar ko‘payadi, javoblar esa odatda sekin keladi.
Bir narsa aniq: Qirg‘izistonda xavfsizlik tizimi atrofidagi harakatlar bugungi kunning eng katta siyosiy syujetlaridan biriga aylandi. Endi esa asosiy intriga — keyingi qadamlar: tizimdagi yangi balans qanday quriladi va bu “birdamlik” deb aytilayotgan maqsadga chindan ham olib boradimi yoki yangi raqobat bosqichini boshlab beradimi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
