АҚШ президенти Доналд Трамп Давосда ўтаётган Жаҳон иқтисодий форумидаги чиқишида Гренландия масаласини яна кун тартибига олиб чиқди. У Қўшма Штатлар томонидан оролни “сотиб олиш” ғоясини қайта қўзғатиб, бу бўйича зудлик билан музокаралар бошлаш кераклигини билдирди.
Трамп нутқида Данияни танқид остига олди ва Копенгагенни Гренландия хавфсизлигини таъминлашда “етарлича кучли эмас” деган мазмунда фикрлар билдирди. Унинг таъкидлашича, Гренландия АҚШ учун “миллий ва халқаро хавфсизлик” нуқтаи назаридан муҳим аҳамиятга эга.
Президентнинг чиқишида яна бир тезис қайта-қайта янгради: Трамп Гренландияни Шимолий Америка билан узвий боғлиқ ҳудуд сифатида тасвирлаб, “катта, ҳимояланмаган орол” деган иборалар билан ҳам масалага эмоционал тус берди. Шунингдек, у Иккинчи жаҳон уруши тугагач АҚШ оролни Данияга қайтариб берганини нотўғри қарор сифатида баҳолади.
Куч ишлатиш ҳақидаги баҳсларга нуқта қўйдими?
Энг кўп муҳокама қилинган жиҳатлардан бири — куч ишлатиш эҳтимоли. Трамп Давосдаги нутқида ҳарбий куч қўлламаслигини алоҳида урғулаб, бу йўлга бормаслигини айтди. Шу билан бирга, у “агар ҳаддан ташқари куч ишлатишга қарор қилмасам, эҳтимол, ҳеч нарса ололмасмиз” деган мазмунда фикр ҳам билдирган.
НАТО ҳақидаги изоҳ ва “мулк ҳуқуқи” тезиси
Трампнинг сўзларига кўра, унинг Гренландия бўйича таклифи НАТО учун таҳдид эмас, аксинча, альянс хавфсизлигини мустаҳкамлаши мумкин. У шу контекстда “ҳимоя қилиш учун мулк ҳуқуқи зарур” деган баҳсли тезисни ҳам илгари сурди.
Гренландиянинг мақоми ва жавоб реакциялар
Маълумки, Гренландия — Даниянинг автоном ҳудуди. Трамп сўнгги ҳафталарда бу мавзуда бир неча бор баёнот бериб келаётгани айтилмоқда. Оммавий ахборот воситаларида эса Гренландия томонидан бундай даъволарга нисбатан кескин муносабатлар ҳам кузатилаётгани ёритилди.
Хулоса
Гренландия атрофидаги бу баҳс ҳозирча дипломатик баёнотлар даражасида, аммо тон кескинлашгани сезиляпти. Энг муҳими — бу мавзудаги ҳар бир чиқиш нафақат АҚШ–Дания муносабатларига, балки кенгроқ маънода Европа–АҚШ мулоқотига ҳам таъсир қилиши мумкин. Келгуси кунларда музокаралар ҳақиқатдан бошланадими ёки бу навбатдаги сиёсий босим инструменти бўлиб қоладими — воқеалар ривожи шуни кўрсатади.
