AQSH prezidenti Donald Tramp Davosda o‘tayotgan Jahon iqtisodiy forumidagi chiqishida Grenlandiya masalasini yana kun tartibiga olib chiqdi. U Qo‘shma Shtatlar tomonidan orolni “sotib olish” g‘oyasini qayta qo‘zg‘atib, bu bo‘yicha zudlik bilan muzokaralar boshlash kerakligini bildirdi.
Tramp nutqida Daniyani tanqid ostiga oldi va Kopengagenni Grenlandiya xavfsizligini ta’minlashda “yetarlicha kuchli emas” degan mazmunda fikrlar bildirdi. Uning ta’kidlashicha, Grenlandiya AQSH uchun “milliy va xalqaro xavfsizlik” nuqtayi nazaridan muhim ahamiyatga ega.
Prezidentning chiqishida yana bir tezis qayta-qayta yangradi: Tramp Grenlandiyani Shimoliy Amerika bilan uzviy bog‘liq hudud sifatida tasvirlab, “katta, himoyalanmagan orol” degan iboralar bilan ham masalaga emotsional tus berdi. Shuningdek, u Ikkinchi jahon urushi tugagach AQSH orolni Daniyaga qaytarib berganini noto‘g‘ri qaror sifatida baholadi.
Kuch ishlatish haqidagi bahslarga nuqta qo‘ydimi?
Eng ko‘p muhokama qilingan jihatlardan biri — kuch ishlatish ehtimoli. Tramp Davosdagi nutqida harbiy kuch qo‘llamasligini alohida urg‘ulab, bu yo‘lga bormasligini aytdi. Shu bilan birga, u “agar haddan tashqari kuch ishlatishga qaror qilmasam, ehtimol, hech narsa ololmasmiz” degan mazmunda fikr ham bildirgan.
NATO haqidagi izoh va “mulk huquqi” tezisi
Trampning so‘zlariga ko‘ra, uning Grenlandiya bo‘yicha taklifi NATO uchun tahdid emas, aksincha, alyans xavfsizligini mustahkamlashi mumkin. U shu kontekstda “himoya qilish uchun mulk huquqi zarur” degan bahsli tezisni ham ilgari surdi.
Grenlandiyaning maqomi va javob reaksiyalar
Ma’lumki, Grenlandiya — Daniyaning avtonom hududi. Tramp so‘nggi haftalarda bu mavzuda bir necha bor bayonot berib kelayotgani aytilmoqda. Ommaviy axborot vositalarida esa Grenlandiya tomonidan bunday da’volarga nisbatan keskin munosabatlar ham kuzatilayotgani yoritildi.
Xulosa
Grenlandiya atrofidagi bu bahs hozircha diplomatik bayonotlar darajasida, ammo ton keskinlashgani sezilyapti. Eng muhimi — bu mavzudagi har bir chiqish nafaqat AQSH–Daniya munosabatlariga, balki kengroq ma’noda Yevropa–AQSH muloqotiga ham ta’sir qilishi mumkin. Kelgusi kunlarda muzokaralar haqiqatdan boshlanadimi yoki bu navbatdagi siyosiy bosim instrumenti bo‘lib qoladimi — voqealar rivoji shuni ko‘rsatadi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
