Қирғизистон сиёсий саҳнасида кутилмаганда пайдо бўлган катта янгилик — Вазирлар Маҳкамаси раиси ўринбосари ва Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси раиси Қамчибек Ташиевнинг лавозимдан озод этилиши — жамиятда ҳам, экспертлар орасида ҳам турли тахминларни кучайтирди. Одатда бундай даражадаги қарорлар “тинч” эълон қилинади, аммо бу гал воқеалар занжири жуда ҳам серқирра кўриняпти.
Минтақа бўйича эксперт Аркадий Дубновнинг таъкидлашича, президент Садир Жапаров нафақат Ташиевни, балки у билан бир вақтда унинг уч нафар ўринбосарини ҳам ишдан олгани муҳим ишора бўлган. Чунки бу қадам “собиқ раис позициясини қайта тиклаб олади” деган эҳтимолларни деярли йўққа чиқаради. Яъни, бу ерда гап оддий кадр алмашинуви эмас, балки бутун тизимдаги таъсир нуқталарини бир йўла узишга ўхшайди.
Дубнов келтирган маълумотларга кўра, Ташиев ўз истеъфосидан Мюнхендаги шифохонада хабар топган. У аввал ҳам юрак билан боғлиқ операцияни бошдан кечиргани сабаб, маълум даврийликда тиббий кўрикдан ўтиб туради. Шу пайтда Бишкекдаги вазиятдан хабардор манбалар президент қароригача Жапаров билан Ташиев ўртасида телефон орқали баланд овоздаги суҳбат бўлганини айтган. Қисқаси, оддий гаплашув эмас — “сезиларли ҳарорат” бўлган мулоқот.
Расмий версия аввал бошда “жамиятда, жумладан давлат тузилмалари ичида парокандаликка йўл қўймаслик, бирликни мустаҳкамлаш” деган мазмунда тушунтирилди. Аммо орадан кўп ўтмай, президент матбуот котиби Аскат Алагозов вазиятга қўшимча ойдинлик киритди: муаммо Ташиевнинг ўзи эмас, балки унинг номидан фойдаланган айрим яқинлари билан боғлиқ бўлиши мумкин. Айтилишича, улар парламент депутатлари ва бошқа таъсирли шахсларга қўнғироқ қилиб, турли ҳаракатларга ундашга уринган.
Экспертга кўра, Ташиевга яқин айрим шахслар амалдорларга мурожаат қилиб, уларни “генерал томонига ўтиш” руҳида гапларга даъват этгани ҳақида қарашлар бор. Ана шу ҳолат эса давлат идоралари орасидаги ишонч балансига зарба сифатида қабул қилиниши мумкин. Сиёсатда “мен айтаман” деган гапдан ҳам хавфлироғи — “менинг номимдан айтишяпти” деган сценарий. Чунки бу жуда тез тартибни бузади.
Дубнов яна бир муҳим нуқтани эсга олади: Қирғизистонда муайян доираларда генерал мамлакатда биринчи шахс бўлиши мумкин, амалдаги биринчи шахс эса унга ўрин бўшатади, деган қарашлар ҳам яширин муҳокамаларда айтиб келинган. Бу фикрлар 2020 йил воқеалари билан боғланади: ўша пайтдаги сиёсий бурилишлар, аввалги президент Сооронбай Жээнбековнинг ҳокимиятдан кетиши ва ҳозирги тандемнинг шаклланиши ҳақида ишоралар келтирилади.
Албатта, бу айтилганлар — эксперт нуқтаи назарлари ва вазиятга нисбатан талқинлар. Бироқ факт шуки: бир қарор билан ҳам лавозим, ҳам ўринбосарлар, ҳам таъсир доираси кескин ўзгарди. Демак, Қирғизистон хавфсизлик тизимида “янги қоидалар” даври бошланган бўлиши эҳтимоли юқори.
Эндиги асосий савол шундай: бу қарор ҳақиқатан ҳам “бирликни мустаҳкамлаш” учунми ёки элита ичидаги рақобатни тўлиқ қайта форматлаш учунми? Вақт ҳаммасини очиб беради. Лекин сиёсатда бир нарса аниқ: катта фигуралар кетса, саҳна бўшамайди — саҳна қайта қурилади.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
