Qirg‘iziston siyosiy sahnasida kutilmaganda paydo bo‘lgan katta yangilik — Vazirlar Mahkamasi raisi o‘rinbosari va Milliy xavfsizlik davlat qo‘mitasi raisi Qamchibek Tashiyevning lavozimdan ozod etilishi — jamiyatda ham, ekspertlar orasida ham turli taxminlarni kuchaytirdi. Odatda bunday darajadagi qarorlar “tinch” e’lon qilinadi, ammo bu gal voqealar zanjiri juda ham serqirra ko‘rinyapti.
Mintaqa bo‘yicha ekspert Arkadiy Dubnovning ta’kidlashicha, prezident Sadir Japarov nafaqat Tashiyevni, balki u bilan bir vaqtda uning uch nafar o‘rinbosarini ham ishdan olgani muhim ishora bo‘lgan. Chunki bu qadam “sobiq rais pozitsiyasini qayta tiklab oladi” degan ehtimollarni deyarli yo‘qqa chiqaradi. Ya’ni, bu yerda gap oddiy kadr almashinuvi emas, balki butun tizimdagi ta’sir nuqtalarini bir yo‘la uzishga o‘xshaydi.
Dubnov keltirgan ma’lumotlarga ko‘ra, Tashiyev o‘z iste’fosidan Myunxendagi shifoxonada xabar topgan. U avval ham yurak bilan bog‘liq operatsiyani boshdan kechirgani sabab, ma’lum davriylikda tibbiy ko‘rikdan o‘tib turadi. Shu paytda Bishkekdagi vaziyatdan xabardor manbalar prezident qarorigacha Japarov bilan Tashiyev o‘rtasida telefon orqali baland ovozdagi suhbat bo‘lganini aytgan. Qisqasi, oddiy gaplashuv emas — “sezilarli harorat” bo‘lgan muloqot.
Rasmiy versiya avval boshda “jamiyatda, jumladan davlat tuzilmalari ichida parokandalikka yo‘l qo‘ymaslik, birlikni mustahkamlash” degan mazmunda tushuntirildi. Ammo oradan ko‘p o‘tmay, prezident matbuot kotibi Askat Alagozov vaziyatga qo‘shimcha oydinlik kiritdi: muammo Tashiyevning o‘zi emas, balki uning nomidan foydalangan ayrim yaqinlari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Aytilishicha, ular parlament deputatlari va boshqa ta’sirli shaxslarga qo‘ng‘iroq qilib, turli harakatlarga undashga uringan.
Ekspertga ko‘ra, Tashiyevga yaqin ayrim shaxslar amaldorlarga murojaat qilib, ularni “general tomoniga o‘tish” ruhida gaplarga da’vat etgani haqida qarashlar bor. Ana shu holat esa davlat idoralari orasidagi ishonch balansiga zarba sifatida qabul qilinishi mumkin. Siyosatda “men aytaman” degan gapdan ham xavflirog‘i — “mening nomimdan aytishyapti” degan ssenariy. Chunki bu juda tez tartibni buzadi.
Dubnov yana bir muhim nuqtani esga oladi: Qirg‘izistonda muayyan doiralarda general mamlakatda birinchi shaxs bo‘lishi mumkin, amaldagi birinchi shaxs esa unga o‘rin bo‘shatadi, degan qarashlar ham yashirin muhokamalarda aytib kelingan. Bu fikrlar 2020-yil voqealari bilan bog‘lanadi: o‘sha paytdagi siyosiy burilishlar, avvalgi prezident Sooronbay Jeenbekovning hokimiyatdan ketishi va hozirgi tandemning shakllanishi haqida ishoralar keltiriladi.
Albatta, bu aytilganlar — ekspert nuqtayi nazarlari va vaziyatga nisbatan talqinlar. Biroq fakt shuki: bir qaror bilan ham lavozim, ham o‘rinbosarlar, ham ta’sir doirasi keskin o‘zgardi. Demak, Qirg‘iziston xavfsizlik tizimida “yangi qoidalar” davri boshlangan bo‘lishi ehtimoli yuqori.
Endigi asosiy savol shunday: bu qaror haqiqatan ham “birlikni mustahkamlash” uchunmi yoki elita ichidagi raqobatni to‘liq qayta formatlash uchunmi? Vaqt hammasini ochib beradi. Lekin siyosatda bir narsa aniq: katta figuralar ketsa, sahna bo‘shamaydi — sahna qayta quriladi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
