Таяу Шығыстағы шиеленіс енді тек әскери алаңмен шектелмейді - ол жаһандық экономиканың ең нәзік нүктелерінің біріне де жетті. Reuters агенттігінің хабарлауынша, Ислам революциясы сақшылары корпусының әскери-теңіз күштері радио арқылы кемелерге Хормуз бұғазын кесіп өтуге болмайтыны туралы сигнал беріп жатыр. Бұл туралы Еуропа Одағының "Aspides" әскери-теңіз миссиясының өкілі мәлімдеді. Алайда Иран бұл нұсқауды ресми түрде растаған жоқ.
Бұл өте маңызды: яғни, әзірге әңгіме ресми жабылу туралы емес, іс жүзінде кемелер қозғалысына елеулі қысым жасайтын қауіпті жағдай туралы болып отыр. Ал Тегеран болса өзіне қарсы шабуылдар немесе күшті қысым болса, Хормуз бұғазын бөгеп тастауы мүмкін екенін бірнеше рет ескерткен. Ал бүгінгі жағдай сол қауіп-қатерлердің енді шындыққа айналып бара жатқанын көрсетіп отыр.
Хормуз бұғазы - жай ғана теңіз жолы емес. Бұл әлемдегі мұнай мен газды қамтамасыз етудің ең маңызды тамырларының бірі. Reuters мәліметінше, дәл осы дәліз арқылы әлем мұнайының шамамен 20 пайызы тасымалданады. Сондай-ақ Катар сұйытылған газының көп бөлігі осы аумақ арқылы өтеді. Сауд Арабиясы, Иран, Ирак және БАӘ сияқты ірі экспорттаушылар мұнайын сыртқы нарыққа негізінен осы жолмен жеткізеді. Сондықтан мұндағы кез келген кедергі бүкіл әлемдік нарыққа әсер етеді.
Бұған дейін Bloomberg те шығанақ ресми түрде ашық қалғанымен, танкерлер ол жерден өтуді баяулатқаны немесе мүлдем тоқтатқаны туралы жазған болатын. Бұл жағдайды Reuters агенттігі де қосымша нығайтты: бірқатар мұнай-газ компаниялары, танкер иелері мен трейдерлер Хормуз арқылы жүк тасымалдауды уақытша тоқтатты. Ал кейбір ЛНГ танкерлері бұғазға жақындап, баяулап, кері қайтып немесе тоқтап қалған. Демек, қауіп әлі теориялық емес - ол іс жүзінде логистикаға әсер ете бастады.
Жапонияның ірі теңіз тасымалдаушысы Nippon Yusen KK өз кемелеріне бұл аумақтан өтпеу туралы нұсқау бергені туралы хабарлар бар. Ал Грекия өз туы астындағы кемелерді Парсы шығанағы, Хормуз бұғазы және айналасындағы аса қауіпті бағыттардан сақ болуға шақырды. Бұл енді тәуекелді тек сарапшылар ғана емес, тікелей нарық қатысушылары да өте байыпты қабылдайтынын білдіреді.
Мәтінде келтірілген Fars агенттігінің мәліметінше, танкерлердің қозғалысын бақылайтын халықаралық жүйе Хормуз маңында кейбір танкерлердің жылдамдығы нөлге жуық төмендегенін көрсетіп отыр. Бұл мәлімдеме Reuters арқылы тәуелсіз расталмаса да, Reuters-тің өзі де аумақта кемелер жиналып жатқанын және ірі порттардың маңында кезектер пайда болғанын жазды. Қысқасы, теңіздегі қозғалыс әдеттегідей емес екені анық.
Ең үлкен алаңдаушылық энергетикалық нарыққа байланысты. Иранға қарсы соққылар қарсаңында мұнай бағасы көтеріліп, барреліне 73 доллар шамасында болған еді. Егер Хормуздағы жағдай одан әрі нашарласа немесе шығанақ іс жүзінде жабылса, сарапшылар мұнай бағасы 100 долларға дейін көтерілуі мүмкін екенін жоққа шығармайды. Бұл жанармай бағасына, логистикаға, инфляцияға және тіпті әртүрлі елдердегі күнделікті өмірге әсер ететін тізбекті салдарға әкелуі мүмкін.
Қысқасы, Хормуз шығанағы төңірегіндегі бүгінгі жағдай Таяу Шығыстағы кезекті әскери эпизод емес. Бұл - бүкіл әлемдік экономика мұқият бақылап отырған стратегиялық дағдарыс нүктесі. Егер бұл дәліздегі қысым одан әрі күшейсе, оның жаңғырығы мұнай биржаларында, танкер маршруттарында және әлемдік нарықтарда өте тез сезілуі мүмкін.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
