Иран Таяу Шығыс аймағының негізгі және ықпалды мемлекеттерінің бірі ретінде жиі аталады. Дегенмен, елдің нақты мүмкіндіктері көршілес елдермен салыстырғанда қаншалықты күшті немесе әлсіз екендігі көптеген факторларға байланысты. Жаңа талдау мен инфографика Иранның кейбір бағыттарда көшбасшы болса, басқаларында айтарлықтай артта қалғанын көрсетеді.
Ең алдымен, халық санына тоқталсақ, Иран бұл тұрғыда аймақтағы ең ірі мемлекеттердің бірі болып табылады. Елде шамамен 93 миллионнан астам адам тұрады және бұл көрсеткіш көптеген көршілес елдерден әлдеқайда жоғары. Дегенмен, халықтың көптігі әрдайым әл-ауқатты білдірмейді. Керісінше, Иранда жан басына шаққандағы табыс көрсеткіштері салыстырмалы түрде төмен болып қалуда.
Экономикалық тұрғыдан алғанда, елдің жалпы ішкі өнімі шамамен 356 миллиард долларға бағаланады. Бұл, әрине, үлкен сан, бірақ аймақтағы Сауд Арабиясы мен Израиль сияқты экономикалық тұрғыдан қуатты елдермен салыстырғанда жеткіліксіз. Осылайша, экономикалық көлем мен халықтың әл-ауқаты арасындағы айырмашылық айқын көрінеді.
Жан басына шаққандағы ЖІӨ көрсеткіші 4000 доллардан сәл асады. Бұл өндіріс тиімділігі шағын, бірақ бай елдермен - мысалы, Катар немесе Израильмен салыстырғанда әлдеқайда төмен екенін білдіреді. Жалпы алғанда, бұл Таяу Шығысқа тән жағдай: Парсы шығанағы елдері халқы аз болғанымен, жоғары табыс деңгейімен ерекшеленеді, ал ірі мемлекеттерде бұл көрсеткіш салыстырмалы түрде төмен.
Энергетика саласында Иранның орны әлдеқайда берік. Ел мұнай қоры бойынша әлемде жетекші орындардың бірінде. Оның жалпы қоры шамамен 208 миллиард баррельге тең, ал тәуліктік өндіру көлемі 4,5-4,6 миллион баррель шамасында. Бұл көрсеткіштер Иранды Сауд Арабиясынан кейінгі маңызды ойыншыға айналдырады.
Сонымен қатар, халықаралық санкциялар ел экономикасына айтарлықтай әсер етуде. Мұнай экспорты мен шетелдік инвестициялар шектеулі болғандықтан, Иран бұл саладағы әлеуетін толық көрсете алмай отыр. Қазіргі уақытта экспортталатын мұнайдың көп бөлігі Қытай нарығына бағытталған.
Әскери әлеуетке келетін болсақ, Иран аймақтағы ең ірі қарулы күштердің біріне ие. 600 мыңнан астам әскери қызметші елдің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қатысады. Бұл көрсеткіш Сауд Арабиясының армиясынан да әлдеқайда жоғары. Алайда әскери бюджет мәселесінде жағдай басқаша: Иран жылына шамамен 7-8 миллиард доллар жұмсайды, бұл бәсекелестеріне қарағанда әлдеқайда аз.
Израиль технология мен заманауи қару-жарақ саласында алдыңғы қатарлы ел ретінде қарастырылады. Сондықтан ол әскери шығындар мен инновациялар тұрғысынан Ираннан басым.
Қорытындылай келе, Иран үлкен халқы, бай ресурстары және ірі армиясы бар ел ретінде аймақта маңызды орынға ие. Алайда экономикалық тиімділік, халықтың әл-ауқаты және әскери инвестициялар бойынша ол кейбір бәсекелестерінен артта қалып отыр. Сондықтан елдің шынайы қуаты оның ауқымы мен мүмкіндіктерімен ғана шектелмей, сыртқы факторлар мен ішкі реформаларға да тікелей байланысты болып отыр.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
