Жылына 700 мыңнан астам адамды өлтіретін жәндік анықталды

Арыстан, жолбарыс және аю сияқты жыртқыштар қауіпті көрінуі мүмкін. Алайда адам өміріне ең көп зиян келтіретін жәндік олар емес. Дүние жүзінде жыл сайын 700 мыңнан астам адамның өліміне себеп болатын жәндік — маса. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары (CDC) оны «әлемдегі ең қауіпті жәндік» деп атады.

Масаны кездестіру үшін жабайы табиғатқа барудың қажеті жоқ. Олар адамдар тұратын аймақтарда да кең таралған. Денесі кішкентай және өмір сүру ұзақтығы небәрі екі-үш апта болғанына қарамастан, масалар қан сору арқылы түрлі қауіпті ауруларды жұқтыруы мүмкін.

Олар тарататын ең қауіпті аурулардың бірі — безгек. Паразиттер тудыратын бұл ауру жыл сайын 600 мыңнан астам адамның өмірін қияды. Әсіресе, Сахараның оңтүстігіндегі Африкадағы жас балалар көбірек зардап шегеді.

АҚШ-та безгек 1950-жылдардың басында жойылғанымен, 2023 жылы Флорида, Техас, Мэриленд және Арканзас штаттарында жергілікті жағдайда жұққан 10 оқиға анықталды.

Масалар, сонымен қатар, денге қызбасын да таратады. Дүние жүзінде жыл сайын шамамен 400 миллион адам денге вирусын жұқтырады, 100 миллионға жуығында ауру белгілері пайда болады және 21 мыңға жуық адам қайтыс болады. АҚШ-та 2024 жылы тіркелген денге жағдайлары 2010–2023 жылдардағы жылдық орташа көрсеткіштен 359 пайызға жоғары болды.

Тағы бір қауіпті ауру — Батыс Ніл вирусы. АҚШ-та бұл аурудың жергілікті жағдайлары соңғы 22 жылдағы ең жоғары деңгейге жетті. Вирус көбінесе белгісіз немесе тұмауға ұқсас белгілермен өтеді, бірақ кейбір жағдайларда өмірге қауіпті ауруға айналуы мүмкін. АҚШ-та жыл сайын одан 130-дан астам адам қайтыс болады.

Әлемнің кейбір аймақтарында масалар сары қызба және жапон энцефалитін де таратады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, сары қызба жыл сайын 82 мыңға дейін адамның өліміне себеп болады. Жапон энцефалиті болса, ауыр жағдайларда өлімге әкелуі, ал тірі қалғандарда тұрақты неврологиялық мәселелер қалдыруы мүмкін.

Сонымен қатар, бұл аурулардың кейбіріне қарсы тиімді және қауіпсіз вакциналар бар.