Deri altındaki sır çözüldü: Bilim insanları sıtma sivrisineğinin kanı nasıl emdiğini belirledi

ABD'nin prestijli Johns Hopkins Üniversitesi bilim insanları, sıtma sivrisineğinin insanı ısırdığında deri yüzeyinde ve derin katmanlarında tam olarak hangi süreçlerin gerçekleştiğini ilk kez benzeri görülmemiş bir hassasiyetle gözlemlemeyi başardılar.

Yüksek hızlı özel video kameralar ve hassas mikro sensörler kullanılarak yapılan deneyler sonucunda, ısırma sürecinin 5 temel aşaması belirlendi ve böceğin kan damarını bulmasında duyu sisteminin belirleyici bir rol oynadığı kanıtlandı. Araştırmanın sonuçları prestijli Science Advances dergisinde yayımlandı.

Elektrik telleri ve mikro kameralar: Isırmanın 5 aşaması

Araştırmacılar Anopheles coluzzii türüne ait sıtma sivrisineklerinin duyu organlarına çok ince elektrik telleri bağladılar. Bu yöntem, sivrisineğin hortumu deri altına girdiğinde oluşan elektrik gerilimindeki en küçük değişimleri gerçek zamanlı olarak kaydetmeyi sağladı:

• Beş ardışık aşama: Bilim insanları ısırma sürecini deriyi delme, kan damarını arama, kanı emme, hortumu geri çıkarma ve ısırmayı tamamen tamamlama gibi aşamalara ayırdılar;

• Deriyi delme sırrı: Sivrisinek deriyi delerken sadece hortumuyla yetinmeyip, bacaklarını ve ağız çevresindeki hassas reseptörlerini de aktif olarak kullanır;

• Mutlak hareketsizlik: Kan emme süreci başladığında, böcek kendi güvenliğini ve kesintisiz beslenmeyi sağlamak için tamamen hareketsiz kalır.

Deng sivrisineğine kıyasla 17 saniye daha hızlı

Bilim insanları, sıtma sivrisineğinin hareketlerini dang hummasını yayan Aedes aegypti sivrisineği ile karşılaştırarak ilginç bir sonuca ulaştılar:

• Damarı hızlı bulma: Sıtma sivrisineği, deri altındaki kan damarını dang humması taşıyıcısına göre ortalama 17 saniye daha hızlı bulur;

• Aynı süre: Buna rağmen, her iki türde de ısırma ve doyana kadar beslenmenin toplam süresi neredeyse aynıdır; yaklaşık 2,5 dakika sürer;

• Bağımsız evrim: Bu türlerin evrimsel yollarının yaklaşık 150 milyon yıl önce ayrıldığını dikkate alan bilim insanları, her iki böceğin de bu yüksek verimli kan emme yöntemine birbirinden bağımsız olarak ulaştığı sonucuna vardılar.

IR76b geni: Enfeksiyonlara karşı yeni bir savunma yöntemi

Deneyler sırasında sivrisineklerin koku alma yeteneğiyle bağlantılı olan IR76b geni faaliyeti yapay olarak devre dışı bırakıldı:

• Hedefi kaybetme: Bu gen olmadan sivrisinekler, deri altında kan damarını hedefli arama yeteneklerini neredeyse tamamen kaybettiler ve kan emme oranları keskin bir şekilde düştü;

• Geleceğin tıbbı için fayda: Yazarlara göre, sivrisineklerin duyu sistemini ve hareket mekanizmasını mükemmel bir şekilde anlamak, gelecekte sıtma ve benzeri ağır bulaşıcı hastalıklardan koruyan tamamen yeni ve çok daha etkili araçların yaratılmasına hizmet edecektir.