Yangi infografika Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali kimlar xom neft chiqarayotgani va eng muhimi — kimlar bu hajmlarni qabul qilayotganini ochiq ko‘rsatib berdi. Manba sifatida AQSH Energetika axboroti boshqarmasi ma’lumotlari olingan, ko‘rsatkichlar esa 2025 yilning birinchi choragiga tegishli.
Taklif tomonida “Fors ko‘rfazi beshligi” hukmron
Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali o‘tayotgan neft oqimlari deyarli to‘liq Fors ko‘rfazi davlatlari qo‘lida jamlangan. Eng katta ulush Saudiya Arabistoni hissasiga to‘g‘ri keladi — bo‘g‘ozdan o‘tayotgan xom neft eksportining 37,2 foizi.
Undan keyin quyidagi ishlab chiqaruvchilar keladi:
- Iroq — 22,8 foiz
- Birlashgan Arab Amirliklari — 12,9 foiz
- Eron — 10,6 foiz
- Kuvayt — 10,1 foiz
Ya’ni, aynan shu beshta davlat Ho‘rmuz orqali o‘tayotgan umumiy xom neft hajmlarining 93,6 foiziga egalik qiladi. Bu raqamlar jahon neft bozori Fors ko‘rfazidagi qazib olishga qay darajada “bog‘lanib qolgani”ni juda aniq ko‘rsatadi.
Qaysi tomon ko‘proq “yonish”i mumkin?
Yaqin Sharqdagi so‘nggi keskinlik va Eron tomonidan bo‘g‘ozdan o‘tayotgan kemalarga nisbatan hujum qilishga tayyorlik haqidagi bayonotlar fonida xavf ostida qoladigan narsa oddiy emas: dunyo neft oqimlarining 20 foizdan ortig‘i aynan shu yo‘lak bilan bog‘liq.
Ho‘rmuz bir kunga to‘silib qolsa ham, bozorda panika, narxlarda sakrash va logistikada chalkashlik boshlanishi mumkin. Chunki bu yer “oddiy suv yo‘li” emas — neft global tizimining tomirlaridan biri.
Talab tomonida esa kartina bir og‘izda aytganda “Osiyo”
Eng keskin fakt shu: Ho‘rmuz orqali o‘tayotgan neft hajmlarining 89,2 foizi Osiyo mamlakatlariga to‘g‘ri keladi. Ya’ni bu bo‘g‘ozda uzilish bo‘lsa, eng katta zarba aynan Osiyo iqtisodiyotlariga tegadi.
2025 yilning birinchi choragida qabul qiluvchilar taqsimoti quyidagicha bo‘lgan:
- Xitoy — 37,7 foiz (eng yirik qabul qiluvchi)
- Hindiston — 14,7 foiz
- Janubiy Koreya — 12 foiz
- Yaponiya — 10,9 foiz
Qisqacha aytganda, Xitoy va Hindiston birgalikda Ho‘rmuz orqali o‘tayotgan neftning yarmidan ortiq qismini qabul qiladi. Demak, bo‘g‘oz to‘silishi yoki ishida jiddiy uzilish yuz bersa, eng katta bosim aynan shu ikki ulkan iqtisodiyot zimmasiga tushadi.
Xulosa
Ho‘rmuz bo‘g‘ozi — neft uchun “global tumbler”. U yoqilgan paytda bozor tinch, o‘chirilsa — narxlar, logistika, inflyatsiya va ishlab chiqarish zanjirlari bir zumda titrab ketishi mumkin. Va raqamlar bitta haqiqatni aytayapti: bu xavfning eng og‘ir hissasini Osiyo ko‘tarishi ehtimoli yuqori.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
