Bir hafta avval Viktoriya Bonya tomonidan Vladimir Putinga yoʻllangan videomurojaat qisqa vaqt ichida Rossiya mediamakonida katta rezonans keltirib chiqardi. Bir qarashda bu oddiy bloger chiqishiga oʻxshashi mumkin, ammo voqealar rivoji bu masalaning ancha chuqur qatlamlarga ega ekanini koʻrsatdi.
Bonya fenomeni: shou-biznesdan siyosiy maydonga
Bonya 2000-yillar oʻrtasida Dom-2 orqali tanilgan, keyin esa ijtimoiy tarmoqlarda katta auditoriya toʻplagan shaxs sifatida shakllangan. Bugun u Monakoda yashasa-da, uning millionlab kuzatuvchilari bor va u media maydonda faol taʼsirga ega figura hisoblanadi.
Biroq uning imiji faqat bloger yoki shoumen bilan cheklanmaydi. U bir necha marta konspirologik nazariyalar, jumladan pandemiya davridagi 5G va vaksina haqidagi bahsli fikrlarni ilgari surgani bilan ham tanilgan. Bu esa uning jamoatchilikdagi qabul qilinishiga ikki xil qarashni shakllantirgan: bir tomon uni mustaqil fikrli inflyuenser deb bilsa, boshqalar uni populist va ishonchsiz manba sifatida koʻradi.
Murojaat mazmuni: qoʻrquv va «devor» haqidagi tezis
Bonya oʻz murojaatida jamiyatdagi asosiy muammo sifatida qoʻrquv muhitini koʻrsatdi. Uning taʼkidlashicha, nafaqat oddiy fuqarolar, balki blogerlar, artistlar va hatto amaldorlar ham prezidentdan choʻchiydi. U bu holatni notoʻgʻri deb baholab, «xalq va prezident oʻrtasida devor paydo boʻlgani»ni aytdi.
«Vladimir Vladimirovich, sizdan qoʻrqishadi. Xalq sizdan qoʻrqadi, blogerlar, artistlar qoʻrqadi, gubernatorlar sizdan qoʻrqadi. Siz esa mamlakatimiz prezidentisiz. Biz qoʻrqishimiz kerak emas deb oʻylayman», – degandi bloger.
Shu bilan birga, u mamlakatdagi qator muammolar — tabiiy ofatlar, ekologik muammolar, iqtisodiy qiyinchiliklar va internet cheklovlari haqida gapirib, bu maʼlumotlar yuqori darajaga toʻliq yetkazilmayotganini ilgari surdi. Muhimi, Bonya oʻz chiqishida prezidentni tanqid qilish bilan birga, uni kuchli siyosatchi sifatida qoʻllab-quvvatlashini ham taʼkidladi. Bu ikkiyoqlama pozitsiya uning murojaatini yanada murakkab va bahsli qildi.
Kreml reaksiyasi: ehtiyotkor va diplomatik yondashuv
Dmitriy Peskov bu masalaga javob berar ekan, murojaatda koʻtarilgan mavzular inkor etilmaganini, aksincha ular boʻyicha ishlar olib borilayotganini bildirdi. Bu reaksiya keskin emas, balki vazmin va diplomatik xarakterga ega boʻldi.
«Ushbu murojaat muallifining ushbu masalalarni katta qiziqish bilan qayd etgani – ha, haqiqatan ham, bular juda shov-shuvli mavzular, ammo adolat yuzasidan aytadigan boʻlsak, ular boʻyicha katta ishlar olib borilmoqda, koʻp sonli odamlar jalb etilgan va bularning barchasi eʼtibordan chetda qolmagan», – degan Peskov.
Shu bilan birga, Bonyaning oʻzi ham Kremlning javobini ijobiy qabul qilib, minnatdorchilik bildirgani vaziyatni yanada qiziqarli tusga kiritdi. U oʻz chiqishini buyurtma emas, balki shaxsiy pozitsiya sifatida taʼrifladi va buni «qadriyatlar» bilan bogʻladi.
Media va blogerlar hujumi: axborot maydonidagi bosim
Rasmiy reaksiya nisbatan muloyim boʻlganiga qaramay, Kremlga yaqin media va blogerlar Bonyaga nisbatan keskin tanqidlar yoʻnaltirdi. Jumladan, Vladimir Solovyov uning eng faol tanqidchisiga aylandi. U Bonyani tashqi kuchlar taʼsirida harakat qiluvchi shaxs sifatida tasvirlab, hatto huquqiy baholash masalasini koʻtardi.
Boshqa blogerlar va siyosatchilar ham uni «sotilgan», «savodsiz» yoki «siyosiy oʻyin quroli» sifatida talqin qildi. Ijtimoiy tarmoqlarda esa botlar orqali ommaviy izohlar yozilgani haqida maʼlumotlar tarqaldi. Bu holat axborot urushi elementlarini ham koʻrsatib berdi.
Bonya javobi: qarshi hujum va sud tahdidi
Bonya bu tanqidlarga javobsiz qolmadi. U Vladimir Solovyov va boshqa tanqidchilarga qarshi sudga murojaat qilish niyatini bildirdi. Shuningdek, u ayollarga nisbatan efirlarda aytilgan haqoratlarni tanqid qilib, buni «anʼanaviy qadriyatlar»ga zid deb atadi.
Uning chiqishlari emotsional tus oldi — hatto koʻz yoshlari bilan qilingan videolar ham jamoatchilikka taʼsir qildi. Keyinchalik u sunʼiy intellekt yordamida tayyorlangan videolar orqali oʻzini «kurashuvchi» obrazda koʻrsatishga urindi.
«Jonimga tegdi», – deydi Bonya videoda.
Xalqaro eʼtibor: signal yoki tasodif?
Bonyaning murojaati nafaqat Rossiyada, balki xalqaro OAVda ham yoritildi. BBC, CNN va The Guardian kabi nashrlar bu voqeani Rossiya jamiyatidagi kayfiyat oʻzgarishlari bilan bogʻladi.
Ayrim ekspertlar fikricha, Bonyaning chiqishi yangi auditoriyani siyosiy muhokamalarga jalb qilmoqda. Bu esa anʼanaviy muxolifat doirasidan tashqaridagi ijtimoiy qatlamlarni ham faollashtirishi mumkin.
«Bonya muxolifat lageriga ilgari u yerda boʻlmagan mutlaqo yangi auditoriyani jalb qilmoqda», – deya siyosatshunos va Putinning sobiq spichrayteri Abbas Gallyamovning soʻzlarini keltiradi The Guardian.
Bonya Gʻarbdagi va muxolifatchi nashrlarga ham javob qaytardi. Kremlning munosabatidan keyin yozgan videosida u oʻzi haqidagi materiallarni BBC va «Dojd» nashrlarida koʻrganini aytib, muxolifatni nazarda tutgan holda oʻzini «bunga aralashtirmaslik»ni soʻradi.
«Meni u yerga aralashtirmang, iltimos, men sizlar bilan emasman, men – xalq bilanman, men – xalq ichidaman», – degan Bonya.
Xulosa: inflyuenserlar davrida siyosatning yangi yuzi
Bu voqea oddiy bloger chiqishi emas, balki zamonaviy axborot makonida inflyuenserlar qanday rol oʻynayotganini koʻrsatadigan keysdir. Bonya siyosiy aktor emas, ammo uning auditoriyasi va taʼsiri uni de-fakto jamoat fikri ishtirokchisiga aylantirmoqda.
Shu bilan birga, bu holat davlat, media va jamoatchilik oʻrtasidagi munosabatlar qanchalik nozik ekanini ham ochib berdi. Bir videomurojaat ortidan yuzaga kelgan reaksiyalar zanjiri shuni koʻrsatadiki, axborot asrida har bir soʻz katta siyosiy va ijtimoiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Qisqasi, bu hikoya hali tugamagan serialga oʻxshaydi. Eng qizigʻi — keyingi seriyalarda nima boʻlishini hech kim aniq bilmaydi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
