Қырғызстан президенті Садыр Жапаров жергілікті "Регион ТВ" телеарнасында көрсетіліп жатқан "Президент" атты деректі фильмнің 2-бөлімінде Тәжікстанмен шекара мәселесі қалай шешілгеніне кеңінен тоқталды. Оның айтуынша, бұл жол оңай болған жоқ: азапты жанжалдар, нәтижесіз келіссөздер, содан кейін біртіндеп шешім қабылдауға әкелген қиын процесс бар.
10 сағаттық келіссөздер, бірақ нәтиже жоқ
Журналист Айбек Бийбосунға берген сұхбатында Жапаров 2021 жылдың апрелінде шекарада болған қанды қақтығыстан кейін де жақындары мен айналасындағылардың, соның ішінде Қамшыбек Ташиевтің наразылығына қарамастан, Душанбеге барып, Эмомали Рахмонмен бетпе-бет келіссөздер жүргізгенін еске алды. Бірақ ол дөңгелек үстел сұхбаты шамамен 10 сағатқа созылғанымен, нәтиже бермегенін айтты.
Әскерді күшейту және әуедегі басымдық
Президенттің пікірінше, сол жылғы қақтығыс Тәжікстан қарулы күштерінің сол кезде салыстырмалы түрде күшті екенін көрсетті. Осыдан кейін Қырғызстан армиясын нығайтуға кіріскені, атап айтқанда Түркиядан Bayraktar Akinji және Aksungur сияқты дрондарды сатып алғаны айтылды.
Жапаров 2022 жылдың қыркүйегіндегі кезекті жанжал кезінде екі тараптың мүмкіндіктері айтарлықтай теңестірілгенін, тіпті Қырғызстан әуеде басымдыққа ие бола бастағанын атап өтті.
Келісімге әкелген шешуші үндеу
Ең қызықты жайттардың бірі: Жапаров Тәжікстанмен келісімге қол жеткізуде Өзбекстан басшысының үлесі зор болғанын ашық айтты. Оның айтуынша, саммиттерде Рахмонға "отырып сөйлесейік" деген ұсыныс айтқан, алдымен бас тартқан, содан кейін екінші рет келісім берген.
Жапаров бұл жерде Өзбекстан президенті Шавкат Мирзияев "мүмкіндікті жібермей, өзара келісімге келу керек" деген идеямен тараптарды жақындатқанын ерекше атап өткен. Нәтижесінде келіссөздер үстелінде отырып, шекаралық дауды шешуге қол жеткізілді.
Тәжікстаннан кейін - Өзбекстанмен де мәселе шешілді
Президент сондай-ақ Тәжікстанмен шекара тақырыбының ізіне түскеннен кейін Өзбекстанмен де шекара мәселелері сәтті шешілгенін айтты. Бұл аймақ үшін маңызды сигнал: шекаралар айқын болса, сенім артып, ынтымақтастық ашылады.
"Инвестор да, турист те жанжал шыққан жерге аяқ баспайды"
Қырғызстанның Сыртқы істер министрі Жээнбек Кулубаев та Шавкат Мирзияевты Орталық Азия елдерін жақындастыратын көшбасшылардың бірі ретінде таныды. Оның айтуынша, Мирзияев үнемі бір ойды қайталап айтып келеді: қырғыздар мен тәжіктер келіссін, шекарадағы қақтығыстар тоқтасын, әйтпесе инвестор да, турист те келмейді. Министр мұны халықтық мысалмен түсіндіріп, сыртқы әлем "Истан" деген жалпы түсінікте аймақты бірдей көреді деген мағынада пікір білдірген.
Артқы фон: 2021 және 2022 жылғы қақтығыстар, содан кейін 2025 жылғы қолтаңба
Ақпарат үшін, 2021 жылдың апрелінде Тәжікстан мен Қырғызстан шекарасында тұрғындардың суды пайдалану мәселесі әскерилердің қатысуымен болған қарулы қақтығысқа ұласып, ондаған адам қаза тапқан. 2022 жылдың қыркүйегінде де осындай жағдай қайталанып, тағы да қиратулар мен құрбандарға себеп болды.
Ақыры, 2025 жылдың март айында Садыр Жапаров пен Эмомали Рахмон Бішкекте шекараны делимитациялау және демаркациялау бойынша 2002 жылдан бері жалғасып келе жатқан келіссөздерді аяқтап, келісімге қол қойды. Көп ұзамай Ходжентте Өзбекстан, Тәжікстан және Қырғызстан басшыларының қатысуымен "Достық" стеласының салтанатты ашылуы да өткені айтылды.
Juwmaq
Бұл әңгіменің негізгі түйіні біреу: аймақта шекара мәселесі қарумен емес, шыдамдылықпен, диалогпен және саяси ерік-жігермен шешілсе, ертеңгі күнге деген сенім артады. Енді ең бастысы - бұл келісімдер қағаз жүзінде қалып қоймай, іс жүзінде бейбітшілікке, тұрақтылыққа және ашық ынтымақтастыққа қызмет етсін. Сонда инвестор да, турист те келеді, ең бастысы - адамдар тыныш өмір сүреді.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
