Qirg‘iziston prezidenti Sadir Japarov mahalliy «Region TV»da namoyish etilayotgan «Prezident» nomli hujjatli filmning 2-qismida Tojikiston bilan chegara masalasi qanday hal bo‘lgani haqida keng to‘xtalib o‘tdi. Uning aytishicha, bu yo‘l oson bo‘lmagan: og‘riqli mojarolar, natijasiz muzokaralar va keyin bosqichma-bosqich qarorga kelishga olib kelgan og‘ir jarayon bor.
10 soatlik muzokara, lekin natija yo‘q
Jurnalist Aybek Biybosunga bergan intervyusida Japarov 2021 yil aprelida chegarada sodir bo‘lgan qonli to‘qnashuvdan keyin ham, yaqinlari va atrofidagilar, jumladan Qamchibek Tashiyev e’tiroz bildirganiga qaramasdan, Dushanbega borib Imomali Rahmon bilan yuzma-yuz muzokara o‘tkazganini esladi. Ammo u davra suhbati taxminan 10 soat davom etgan bo‘lsa-da, samara bermaganini aytdi.
Armiyani kuchaytirish va havodagi ustunlik
Prezident fikricha, o‘sha yilgi mojaro Tojikiston qurolli kuchlari o‘sha paytda nisbatan kuchliroq ekanini ko‘rsatgan. Shundan keyin Qirg‘iziston armiyasini mustahkamlashga kirishgani, xususan Turkiyadan Bayraktar Akinji va Aksungur kabi dronlar xarid qilingani ta’kidlandi.
Japarov 2022 yil sentyabridagi navbatdagi mojaro vaqtiga kelib ikki tomon imkoniyatlari ancha tenglashganini, hatto Qirg‘iziston havoda ustunlikka chiqa boshlaganini ham qayd etgan.
Kelishuvga olib kelgan hal qiluvchi da’vat
Eng qiziq jihatlardan biri: Japarov Tojikiston bilan kelishuvga yetib kelishda O‘zbekiston rahbarining hissasi katta bo‘lganini ochiq aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, sammitlarda Rahmonga “o‘tirib gaplashib olaylik” degan taklifni bildirgan, avval rad javobi olgan, keyin esa ikkinchi safar rozilik chiqqan.
Japarov bu yerda O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev “fursatni boy bermasdan, o‘zaro kelishuvga borish kerak” degan g‘oya bilan tomonlarni yaqinlashtirganini alohida urg‘ulagan. Natijada muzokara stolida o‘tirib, chegara bahsini hal qilishga erishilgan.
Tojikistondan keyin — O‘zbekiston bilan ham masala yechildi
Prezident, shuningdek, Tojikiston bilan chegara mavzusi iziga tushgach, keyin O‘zbekiston bilan ham chegara masalalari muvaffaqiyatli hal qilinganini aytgan. Bu esa mintaqa uchun muhim signal: chegaralar aniq bo‘lsa, ishonch ortib, hamkorlik ochiladi.
“Investor ham, turist ham janjal kelgan joyga qadam qo‘ymaydi”
Qirg‘iziston tashqi ishlar vaziri Jeenbek Kulubayev ham Shavkat Mirziyoyevni Markaziy Osiyo mamlakatlarini yaqinlashtiruvchi yetakchilardan biri sifatida e’tirof etdi. Uning so‘zlariga qaraganda, Mirziyoyev doim bir fikrni qayta-qayta aytgan: qirg‘izlar bilan tojiklar kelishsin, chegaradagi nizolar to‘xtasin, aks holda investor ham, turist ham kelmaydi. Vazir buni xalqona misol bilan tushuntirib, tashqi dunyo “iston” degan umumiy tasavvurda mintaqani bir xil ko‘radi, degan mazmunda fikr bildirgan.
Fon: 2021 va 2022 yilgi to‘qnashuvlar, keyin 2025 yilgi imzo
Ma’lumot o‘rnida, 2021 yil aprelida Tojikiston va Qirg‘iziston chegarasida aholining suvdan foydalanish masalasidagi bahs harbiylar ishtirokidagi qurolli to‘qnashuvga aylanib, o‘nlab insonlar halok bo‘lgan. 2022 yil sentyabrida ham shunga o‘xshash holat takrorlanib, yana vayrongarchiliklar va qurbonlarga sabab bo‘lgan.
Nihoyat, 2025 yil mart oyida Sadir Japarov va Imomali Rahmon Bishkekda chegarani delimitatsiya va demarkatsiya qilish bo‘yicha 2002 yildan beri davom etgan muzokaralarni yakunlab, kelishuvga imzo chekkan. Oradan ko‘p o‘tmay Xo‘jandda O‘zbekiston, Tojikiston va Qirg‘iziston rahbarlari ishtirokida «Do‘stlik» stelasining tantanali ochilishi ham bo‘lib o‘tgani aytildi.
Xulosa
Bu hikoyaning asosiy nuqtasi bitta: mintaqada chegara masalasi qurol bilan emas, sabr, muloqot va siyosiy iroda bilan hal bo‘lsa, ertangi kun uchun ishonch kuchayadi. Endi eng muhimi — bu kelishuvlar qog‘ozda qolib ketmasin, amalda ham tinchlik, barqarorlik va ochiq hamkorlikka xizmat qilsin. Shunda investor ham keladi, turist ham, eng asosiysi — odamlar xotirjam yashaydi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
